GIỚI THIỆU CUỐN SÁCH: “KHU PHỐ CỔ HÀ NỘI NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX QUA TƯ LIỆU ĐỊA CHÍNH”

11/10/2019 Cỡ chữ: A-   A+  In bài viết

                              Tác giả: Phan Phương Thảo (chủ biên)
                             Nhà xuất bản: Chính trị Quốc gia - Sự thật
                             Năm xuất bản: 2013; 347 trang.
   
                       Ký hiệu sách: DM22512, HVL3444, HVL3445, M142667, M142668, M142669, PM034993, VL000039, VL49793, VL49794.

          Cuốn sách gồm 2 phần:

        Phần thứ nhất: Hệ thống tư liệu. Đưa ra thông tin chung, khu vực, vùng, năm lập, kết quả tổng hợp số liệu diện tích từng loại hình nhà, đất, thông tin đặc biệt (đình, chùa, hội quán… đến chủ sở hữu) của 75/76 phố thuộc khu phố cổ Hà Nội (trong số 76 phố, phố Cầu Đông mới thành lập năm 1991 không có bằng khoán điền thổ) tập trung vào những năm 1943 – 1944. Như phố Cầu Gỗ theo quy hoạch của người Pháp thuộc khu vực D, vùng Hoàn Kiếm, có 111 bằng khoán điền thổ được lập chủ yếu năm 1944, tổng diện tích 12.962 m2, chi tiết diện tích mỗi loại hình, phố có đền thờ thần Vena, đình Nhiễm Thượng. Phố Cửa Đông thuộc khu vực C và Q, vùng Nhà Thờ và Đường Thành, có 40 bằng khoán điền thổ lập chủ yếu năm 1944, tổng diện tích 108.739 m2, có 1 chủ sở hữu là người Nhật Bản.

         Phần thứ hai: Nghiên cứu chuyên đề. Có 5 chuyên đề: Về các nguồn tài liệu địa chính Hà Nội (cuối thế kỷ XIX, nửa đầu thế kỷ XX); Phác họa khu phố cổ Hà Nội trước thời kỳ Pháp thuộc; Khu phố cổ Hà Nội dưới tác động của người Pháp giai đoạn 1888 – 1945; Khu phố cổ Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX: những đổi thay qua tư liệu địa chính; Tôn giáo, tín ngưỡng phố cổ Hà Nội” lịch sử và hiện trạng. Các tác giả đã làm sáng tỏ quá trình chuyển biến của khu phố cổ Hà Nội từ một trung tâm thủ công và buôn bán của khu ngoại vi thành Hà Nội thời phong kiến sang quá trình đô thị hóa kiểu phương Tây. Quá trình đô thị hóa biểu thị tập trung ở những chủ trương san bằng sông, hồ, cải tạo cảnh quan, chỉnh sửa đường phố, xây dựng cơ sở hạ tầng từ cấp thoát nước, hệ thống chiếu sáng đến phương tiện giao thông, sự xuất hiện của những lớp thương gia giàu có, một số công ty, vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng phố cổ…

          Đáng chú ý, trong cơn lốc phá cổng phố, khai thông buôn bán thời kỳ này, chiếc cổng ở phố Jean Dupuis (Ô Quan Chưởng), chiếc cổng phố duy nhất ở khu phố cổ không bị phá nhờ bức thư của Giám đốc Trường Viễn Đông Bác Cổ gửi Thống sứ Bắc Kỳ ngày 11-4-1905, có đoạn viết: “Cho phép tôi đề nghị ủy ban cổ vật của Bắc Kỳ lên một danh sách những công trình của Hà Nội và những khu vực phụ cận và xếp hạng chúng những di tích lịch sử… và đề nghị xếp chiếc cổng phố Jean Dupuis vào danh sách này trước khi phá hủy nó”.

          Người Pháp có chính sách ưu đãi, khuyến khích người dân trong các khu phố cổ thực hiện san lấp ao, hồ. Nhà nước sẽ cấp chứng nhận đất ao san lấp ấy thuộc sở hữu công nhưng tư nhân được toàn quyền sử dụng. Do đó, trong một thời gian ngắn toàn bộ ao, hồ trong khu phố cổ đã biến mất. Cho dù trước đó, phố cổ Hà Nội mang khung cảnh đậm tính chất nông thôn cổ truyền với những cầu ao, cầu tre bắc qua lạch, qua sông. Như phố Lương Ngọc Quyến - Mã Mây đầu thế kỷ XX có tên gọi Làng Chài vì khu vực này còn nhiều dấu vết hồ, ao đất trũng đầy bèo tây. Dân ở đó sống một phần nhờ nghề bắt tôm cá. Phố Hàng Cá, Hàng Rươi chủ yếu được thành lập sau khi sông Tô bị lấp.

          Cuốn sách giúp bạn đọc hình dung diện mạo khu vực phố cổ Hà Nội xưa và nay, qua đó càng thêm yêu mến, trân trọng và có những hành động thiết thực nhằm bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa - tinh thần của phố cổ Hà Nội.

 

Số lượt xem: 150