ĐỊA CHÍ SƠN TÂY (PHẦN LỊCH SỬ - VĂN HÓA)

05/07/2017 Cỡ chữ: A-   A+  In bài viết

LỜI NÓI ĐẦU

Nằm ở phía Tây kinh thành Thăng Long, từ xa xưa, Sơn Tây đã chiếm vị thế rất quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Vùng đất này được coi là phên dậu che chắn, bảo vệ mặt phía Tây của kinh sư. Không những thế, với lợi thế của một vùng đất cổ “địa linh nhân kiệt” và là vùng lõi của xứ Đoài nức tiếng muôn phương, trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, Sơn Tây đã trở thành vùng văn hóa đặc trưng với hệ thống di sản văn hóa vật thể, phi vật thể vô cùng phong phú.

Theo một số thư tịch cổ, Sơn Tây vốn "là đất Phong Châu xưa, Hùng vương đóng đô ở đấy; đời Tần thuộc Tượng quận; đời Hán thuộc quận Giao Chỉ; đời Ngô tách đặt quận Tân Hưng... đời Đường đặt Phong Châu Đô đốc phủ thuộc đạo Lĩnh Nam..."[1].

Đến năm 1469, dưới thời vua Lê Thánh Tông, Trấn sở Sơn Tây đóng tại xã La Phẩm, huyện Tiên Phong, Phủ Quảng Oai (nay thuộc xã Tản Hồng, Ba Vì, Hà Nội). Thời kỳ đó gọi là Sơn Tây Thừa tuyên.

Thời Lê Cảnh Hưng (1740-1786), Trấn sở được dời về xã Mông Phụ, huyện Phú Lộc, phủ Quảng Oai (nay thuộc xã Đường Lâm, Sơn Tây). Năm Minh Mệnh thứ 3 (1822), Trấn sở dời về thôn Thuần Nghệ, huyện Minh Nghĩa (nay là nội thành Sơn Tây).

Năm 1831, trấn Sơn Tây đổi thành tỉnh Sơn Tây và trấn lỵ trở thành tỉnh lỵ. Năm 1942, Thực dân Pháp đổi tỉnh lỵ thành Thị xã Sơn Tây.

Tháng 4/ 1965, thực hiện Nghị quyết số 103 NQ/TVQH của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thị xã Sơn Tây cùng với các huyện của tỉnh Sơn Tây sát nhập với tỉnh Hà Đông thành tỉnh Hà Tây.

Tháng 12/ 1975, thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về việc hợp nhất một số tỉnh, tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Tây hợp nhất thành một tỉnh mới, lấy tên là Hà Sơn Bình.

Tháng 12/ 1978, Quốc hội phê chuẩn sáp nhập thị xã Sơn Tây, thị xã Hà Đông cùng một số huyện của tỉnh Hà Sơn Bình vào thành phố Hà Nội.

Tháng 10/ 1991, thị xã Sơn Tây được tách khỏi thành phố Hà Nội và chuyển về trực thuộc tỉnh Hà Tây.

Ngày 02/8/2007, Chính phủ có Nghị định số 130/NĐ-CP về việc thành lập Thành phố Sơn Tây trực thuộc tỉnh Hà Tây.

Ngày 01/8/2008, thực hiện Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, thành phố Sơn Tây trở về với Thủ đô Hà Nội và trở thành đơn vị hành chính cấp thị xã. Thị xã Sơn Tây gồm 9 phường (Lê Lợi, Quang Trung, Phú Thịnh, Ngô Quyền, Sơn Lộc, Xuân Khanh, Trung Hưng, Viên Sơn, Trung Sơn Trầm) và 6 xã (Đường Lâm, Thanh Mỹ, Xuân Sơn, Kim Sơn, Sơn Đông, Cổ Đông).

Nhân dịp kỷ niệm 60 năm ngày giải phóng thị xã Sơn Tây (1954 – 2014), Thư viện Hà Nội biên soạn thư mục chuyên đề “Địa chí Sơn Tây”. Lần in này, chúng tôi tập hợp những tư liệu liên quan đến lịch sử, văn hóa của Sơn Tây (mà cụ thể ở đây là Thị xã Sơn Tây). Thư mục gồm các nội dung:

1. Diên cách Sơn Tây qua các thời kỳ

2. Truyền thống yêu nước của người Sơn Tây

3. Di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh

4. Món ngon Sơn Tây

5. Phong tục tập quán và lễ hội

6. Nhân vật

Thư viện Hà Nội trân trọng giới thiệu đến quý bạn đọc thư mục này. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý bạn đọc để thư mục sau được hoàn thiện hơn.

THƯ VIỆN HÀ NỘI

 

MỤC LỤC

STT

Nội dung

Trang

 

Lời nói đầu

 

I

Diên cách Sơn Tây qua các thời kỳ

1

II

Truyền thống yêu nước của người Sơn Tây

13

III

Di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh

17

IV

Ẩm thực Sơn Tây

46

V

Phong tục tập quán và lễ hội

48

VI

Nhân vật

55

 

Bảng tra tên sách và tài liệu

68

 

Bảng tra địa danh

78

 

DIÊN CÁCH SƠN TÂY QUA CÁC THỜI KỲ

1. An Nam địa chí : Bản phô tô, sách chép tay chữ Hán. - 32tr. ; 21x29cm

Tên các phủ, châu, huyện của kinh đô (Hà Nội) và 13 xứ trong toàn quốc ở thời Lê. Dưới mỗi châu, huyện có ghi số xã, thôn, phường, giáp và nhật trình từng huyện, châu. Lịch trình tiến quân theo đường bộ, đường thuỷ từ Kinh đô đến Chiêm Thành. Kinh nghiệm đi biển, các cửa biển, núi, sông, địa danh, xưởng, kho, doanh trại... dọc theo đường biển. Bài thơ "Tư gia" của Lê Thánh Tông và các bài thơ hoạ của Thân Nhân Trung, Đỗ Nhuận, Lương Thế Vinh.

HHN125

 

2. An Nam thông quốc bản đồ : Bản chép tay. - 104tr. ; 27x16cm

Tập bản đồ thời Lê: bản đồ đường thủy, đường bộ, cửa biển từ Bắc vào Nam. Trong đó có bản đồ về đường đi từ huyện Thạch Thất, Sơn Tây đến Campuchia, ghi cụ thể sông núi, làng bản, cầu, bến, phủ, huyện. Có thơ của vua Thiệu Trị về đèo Ba Dọi.

VHV1358 (VNCHN)

 

3. Bản đồ hành chính tỉnh Sơn Tây. - H.: Sở Địa chính, 1956. - 1 tờ ; 55x 45cm.

TVQG

 

4. Bản quốc dư đồ: tập bản đồ cổ Việt Nam. - 105tr.; 28 x16cm

Gồm 1 bản đồ toàn quốc, 1 bản đồ Đông Nam Á, 28 bản đồ của 30 tỉnh cũ trong cả nước (trong đó có Sơn Tây).

A.1106 (VNCHN)

 

5. Bắc Kì các tỉnh toàn đồ, Tự Đức 14 (1861). - 88tr.; 29x16cm.

Bản đồ (vẽ bằng hai màu mực đỏ và đen) 14 tỉnh của miền Bắc dưới triều Nguyễn (trong có tỉnh Sơn Tây) và bản đồ các phủ thuộc 14 tỉnh trên. Mỗi tỉnh đều có ghi chú về sự thay đổi các tên gọi, địa giới, số đinh, điền, số phủ, huyện, tổng, xã, phường...

A.1307 (VNCHN)

 

6. BUI DINH THINH. Notice sur la province de Son-Tay / Bui Dinh Thinh. - Son Tay : S.n, 1932. - 17tr. ; 32cm

Địa chí tỉnh Sơn Tây: về lịch sử, thủy văn, tài nguyên mỏ và rừng, công nghiệp, đường giao thông, thương mại, phong tục tập quán; các chùa nổi tiếng và các danh nhân của tỉnh...

M10370(TVQG)

 

7. BÙI ĐÌNH THỊNH. Province de Sơn Tây / Bùi Đình Thịnh. - 17p., document dactylographié

Giới thiệu lịch sử tỉnh Sơn Tây từ đời Hùng Vương đến năm 1932, các thay đổi về địa lý, diện tích, sông ngòi, khí hậu, dân số, khoáng sản, lâm sản của từng huyện. Các nghề tiểu thủ công của các làng, giao thông, thương mại, các ngôi chùa nổi tiếng và các danh nhân. Tài liệu còn nói tới tình hình tổ chức hành chính của tỉnh.

M10370 (TVQG)

 

8. BÙI THIẾT. Làng xã ngoại thành Hà Nội. - H. : Nxb.Hà Nội, 1985. - 325tr. ; 19cm

Khái quát việc phân chia hành chính khu vực nội ngoại thành Hà Nội qua từng thời kỳ. Giới thiệu có thứ tự 392 đơn vị xã và cấp tương đương (theo trật tự ABC của tên gọi riêng). Bao gồm: tên xã (cũ và mới) thuộc huyện hay thị xã nào. Vị trí địa lý lịch sử của từng xã. Giới thiệu nét tổng thể của xã: phong tục, lễ nghi, sự phát triển của kinh tế văn hóa, xã hội di tích lịch sử, danh nhân.

HVV610,611,716

 

9. Đại Nam nhất thống chí/ Viện Sử học. - H. : Khoa học xã hội. - 19cm

T.4 - 1971. - 410tr.

Sách nói khái quát về địa thế, lịch sử, địa lý, phân bố hành chính (các phủ huyện). Khí hậu, phong tục, núi sông, đầm hồ,cầu cống, di tích lịch sử, đền miếu, các nhân vật (qua các đời Lý, Trần, Lê, Nguyễn) của các tỉnh Quảng Yên, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Sơn Tây, Hưng Hóa, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Cao Bằng. Riêng tỉnh Sơn Tây từ trang 173 đến 251.

HVV562

 

10. ĐÀO DUY ANH. Đất nước Việt Nam qua các đời : Nghiên cứu địa lý học lịch sử Việt Nam / Đào Duy Anh. - H. : Văn hoá - Thông tin, 2005. - 268tr. ; 24cm

Viết về địa lý hành chính và quá trình mở mang lãnh thổ qua các thời kỳ. Đồng thời khái quát về khía cạnh địa lý của những cuộc chiến tranh chống ngoại xâm tiêu biểu trong thời phong kiến.

HVL1823 1824

 

11. Địa chí Hà Tây / Đặng Văn Tu, Nguyễn Tá Nhí: đồng chủ biên; Đinh Khắc Thuận, Vũ Duy Mềm, Nguyễn Đức Nhuệ: biên soạn. - H. : Nxb. Hà Nội, 2011. - 996tr. ; 24cm. - (Tủ sách Thăng Long 1000 năm)

HVL3184-3185

 

12. Địa chí Hà Tây / Hoàng Thiếu Sơn, Phượng Vũ: chủ biên; Đặng Bằng, Đức Dân,..., biên soạn. - Hà Tây : Sở văn hoá thông tin tỉnh Hà Tây, 1999. - 422tr. ; 30cm.

HVL840

 

13. Địa dư chí : Sách chữ Hán chép tay, bản phô tô,. - 210tr. ; 29cm

Địa lý thành Thăng Long và 17 trấn trong cả nước gồm Hà Nội, Sơn Nam, Nam Định, Bắc Ninh, Sơn Tây. Mỗi trấn giới thiệu theo trình tự: vị trí, số phủ, huyện, châu, tổng, xã, núi sông, thắng cảnh, nhân vật, sự tích... Cuối sách có bổ sung tên một số địa danh mới.

HHN04

 

14. ĐỖ ĐÌNH NGHIÊM. Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ : Có phụ chép sự tích các nơi danh lam thắng cảnh / Đỗ Đình Nghiêm, Ngô Vi Liễn, Phạm Văn Thư. - In lần thứ 4 (có sửa lại nhiều chỗ). - H. : Nhà in Lê Văn Tân, 1930. - 143tr.:bản đồ ; 20,5cm

Sách này đã được Hội đồng duyệt sách duyệt y cho dùng ở các trường Pháp - Việt

Về hình thế, núi sông, dân cư, khí hậu, các phủ huyện xã thôn, giao thông, thuỷ sản, kỹ nghệ, thương mại cho đến cổ tích thắng cảnh của mỗi tỉnh ở Bắc Kỳ. Có bản đồ các tỉnh Bắc Kỳ.

VL387

 

15. Giới thiệu tóm tắt tỉnh Sơn Tây : Hà Tây. - 25 tr.

Giới thiệu tóm tắt vị trí địa lý, về kinh tế, văn hoá, giáo dục, y tế, về truyền thống đấu tranh, di tích lịch sử, danh nhân - danh lam thắng cảnh tỉnh Sơn Tây.

ĐC11/GI.462 T

 

16. HỘI ĐỒNG BỘ TRƯỞNG. Quyết định số 42-HĐBT ngày 14/3/1984 về việc phân vạch địa giới một số phường, thị trấn thuộc thành phố Hà Nội

Quyết định phân vạch địa giới thị trấn và một số phường thuộc thị xã Sơn Tây, huyện Thanh Trì và quận Hai Bà Trưng. Trong đó, nội dung về thị xã Sơn Tây như sau: cắt một phần diện tích tự nhiên và nhân khẩu của xã Trung Hưng, xã Trung Sơn Trầm và xã Thạch Mỹ để thành lập phường Sơn Lập; cắt một phần diện tích tự nhiên và nhân khẩu của xã Xuân Sơn, xã Thanh Mỹ để thành lập phường Xuân Khanh.

http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh/Quyet-dinh-42-HDBT-phan-vach-dia-gioi-phuong-thi-tran-thuoc-Ha-Noi-vb43425t17.aspx

 

17. HỘI ĐỒNG BỘ TRƯỞNG. Quyết định số 101-HĐBT về việc phân vạch địa giới thị xã Sơn Tây, huyện Ba Vì và huyện Phúc Thọ thuộc thành phố Hà Nội

Quyết định ngày 2/6/1982 gồm 4 điều, trong đó quy định mở rộng thị xã Sơn Tây trên cơ sở các xã Thanh Mỹ, Kim Sơn, Xuân Sơn, Trung Sơn Trầm, Đường Lâm, Sơn Đông, Cổ Đông của huyện Ba Vì chuyển sang. Thị xã Sơn Tây được mở rộng bao gồm các phường Quang Trung, Lê Lợi, Ngô Quyền và các xã Trung Hưng, Tiên Sơn, Thanh Mỹ, Kim Sơn, Xuân Sơn, Trung Sơn Trầm, Đường Lâm, Sơn Đông và Cổ Đông.

http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh/Quyet-dinh-101-HDBT-phan-vach-dia-gioi-thi-xa-Son-Tay-huyen-Ba-Vi-huyen-Phuc-Tho-thanh-pho-Ha-Noi-vb44066t17.aspx

 

18. LÊ CHẤT. Bắc thành địa dư chí lục : sách chữ Hán, chép tay. Gồm 12 quyển - 2 tập / Lê Chất. - 17x28cm

T.2. - 1845. - 339tr

Có bài tựa của Đông Khê Nguyễn Văn Lý (1795-1869) năm Thiệu Trị 5 (1845). Sách tóm gọn diên cách thành trì, bờ cõi xa gần, số mục làng xóm, thuế ruộng thuế, thổ sản, nghề nghiệp từ Thăng Long đến Hải Dương với địa dư 12 trấn thành, mỗi quyển chép về 1 trấn. T.2-Q.5: Ghi về trấn Sơn Tây với địa chí các huyện Đan Phượng, Từ Liêm, Thạch Thất. Q.6: Ghi trấn Kinh bắc có những tư liệu (cùng tính chất) về các huyện Gia Lâm, Đông Anh.

A1565/2(VNCHN)

 

19. NGÔ ĐỨC THỌ. Đồng Khánh địa dư chí / Ngô Đức Thọ, Nguyễn Văn Nguyên, Philippe Papin. - H. : Thế giới. - 32cm

T.1 - 2003. - 1044tr.

Trình bày tỉ mỉ về các phủ, huyện: địa giới, hình thế, thành trì, binh, dân, thuế, đền miếu, phong tục, sản vật, khí hậu, sông núi, đường đi... của các tỉnh từ Hà Nội đến Ninh Bình (các tỉnh được sắp xếp theo trình tự địa lý) trong đó có Sơn Tây. Trình bày bằng tiếng Việt kèm theo nguyên bản tiếng Hán.

HVL1054

 

20. NGÔ ĐỨC THỌ. Đồng Khánh địa dư chí / Ngô Đức Thọ, Nguyễn Văn Nguyên, Philippe Papin. - H. : Thế Giới. - 32cm

T.3 - 2003. - 300tr.

Gồm bản đồ nước Việt Nam và bản đồ các huyện, phủ, tỉnh sắp xếp theo đơn vị địa lý từ Hà Nội đến Thừa Thiên.

HVL1056

 

21. NGÔ VI LIỄN. Nomenclature des communes du Tonkin : Classées par cantons, phủ, huyện ou châu. - H. : Mac-Dinh-Tu, 1928. - 427p. ; 21cm

Việc đặt tên các làng xứ Bắc Kỳ xếp theo tổng, phủ, huyện, châu và tỉnh (có giới thiệu dân số, đặc điểm chính trị, hành chính...).

NVL37

 

22. NGÔ VI LIỄN. Tên làng xã và địa dư các tỉnh Bắc Kỳ : Tuyển tập các công trình địa chí Việt Nam / Ngô Vi Liễn. - H. : Văn hoá thông tin, 1999. - 1181tr. ; 24cm.

Phần đầu là bảng tên các làng, xã xứ Bắc kỳ được giới thiệu theo thứ tự tổng, phủ, huyện hay châu và có thể xem như một cuốn từ điển địa lý Bắc Kỳ (Giới thiệu dân số, đặc điểm chính trị, hành chính của xã đó,...).

HVL 675

 

23. NGUYỄN VĂN BIỂU. Sơn Tây trong lịch sử Việt Nam thời phong kiến / Nguyễn Văn Biểu // Xưa và Nay, 2015. - Số 455, tháng 1, tr.17-20

Diên cách của vùng đất Sơn Tây qua các thời kỳ lịch sử như: thời Hùng Vương, thời Ngô, thời Hồ, thời Lê, nhà Mạc, thời Lê Trịnh, thời Tây Sơn. Trấn thành Sơn Tây là vùng đất cổ có lịch sử lâu đời, có vị trí chiến lược quan trọng, là đơn vị hành chính trọng yếu phía Tây Bắc của kinh thành Thăng Long. Đó cũng là nơi cung cấp nhân tài, vật lực cho triều đình, nhất là về binh lực quân đội, trong suốt chiều dài lịch sử và cho đến tận ngày nay.

 

24. NGUYỄN VĂN SIÊU. Đại việt địa dư toàn biên / Nguyễn Văn Siêu. - H. : Viện sử học; Văn hóa, 1997. - 576tr. ; 20cm

Những thay đổi về bờ cõi, châu, quận nước ta từ mấy ngàn năm nay. Bảng tra cứu tên đất, tên người, tên tác phẩm, niên hiệu.

HVL586 – 587

 

25. NGUYỄN VĂN SIÊU. Đại Việt địa dư toàn biên : sách chữ Hán, khắc in năm Canh tý Thành Thái 12 / Nguyễn Văn Siêu, Bùi Quỳ. - 24x16cm

Q.5: Địa chí loại, chuyên mục tỉnh Hà Nội. - 1900. - 288 tờ

Tổng hợp địa khu hành chính của Hà Nội đời Tự Đức (đến cả huyện Thanh Liêm, thuộc tỉnh Hà Nam sau này). Tỉnh Sơn Tây có ghi về huyện Phúc Lộc (tức huyện Phúc Thọ), huyện Đan Phượng và Thạch Thất nay thuộc Hà Nội.

A72/1-2 (VNCHN)

 

26. Nhận xét về tỉnh Sơn Tây / Lê Gia Hội dịch. - Hà Tây : Thư viện tỉnh Hà Tây, 1975. - 12tr. ; 25cm

Tài liệu của toà công sứ Sơn Tây, đang được tàng trữ tại Thư viện Quốc gia với ký hiệu: M.10371. Nội dung tài liệu là về địa hình, dân cư tổ chức hành chính, kinh tế, lịch sử của tỉnh Sơn Tây, do Lê Gia Hội cán bộ thư viện tỉnh dịch từ nguyên bản tiếng Pháp.

HVL24

 

27. PHẠM XUÂN ĐỘ. Sơn Tây tỉnh địa chí / Phạm Xuân Độ . - Hà Tây, 1941. - 154tr.

ĐC11/S.464 T

 

28. Phủ Quảng Oai // Tổng tập Dư địa chí Việt Nam .- H.

T.2. - 2011. - tr.136-137

Phủ Quảng Oai ở phía nam trấn Sơn Tây, giáp với Thanh Hoa, có 4 huyện (Tiên Phong, Minh Nghĩa, Bất Bạt và Phúc Lộc). Phủ này trước chỉ có 2 huyện, đều là rừng rậm, không có văn học. Nay huyện Tiên Phong, Bất Bạt, Phúc Lộc đề có người đỗ đạt. Về tập tục của sĩ phu, phong tục dân gian, văn học, huyện Phúc Lộc, Tiên Phong còn là văn nhã, 2 huyện kia quê mùa cổ lậu.

HVL3267

 

29. PHỦ THỦ TƯỚNG. Quyết định số 50-BT về việc sáp nhập xã Trung Hưng và thôn Yên Thịnh II thuộc xã Đường Lâm, huyện Ba Vì vào thị xã Sơn Tây thuộc tỉnh Hà Tây.

Quyết định ngày 16/10/1972 gồm 2 điều, trong đó có nội dung phê chuẩn việc sáp nhập xã Trung Hưng, huyện Ba Vì vào thị xã Sơn Tây thuộc tỉnh Hà Tây và đưa thôn Yên Thịnh II, xã Đường Lâm, huyện Ba Vì vào xã Viên Sơn thuộc thị xã Sơn Tây cùng tỉnh.

http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh/Quyet-dinh-50-BT-sap-nhap-xa-Trung-Hung-va-thon-Yen-Thinh-II-xa-Duong-Lam-huyen-Ba-Vi-vao-thi-xa-Son-Tay-tinh-Ha-Tay-vb19055t17.aspx

 

30. Province de Sơn Tây. Notice du Résident. - H. : S.é., 1932. - 16p.

Giới thiệu địa hình , sông ngòi, lịch sử, dân số... của vùng đất Sơn Tây. Trước đây Sơn Tây gồm 2 phủ Quảng Oai và Quốc Oai, Tùng Thiện và Bát Bạt. Phần cuối của tài liệu giới thiệu các nghề thủ công của từng địa phương, các di tích và các danh thắng như đền thờ Hai Bà Trưng, chùa Tây Phương, chùa Thầy.

M10371 (TVQG)

 

31. Sơn Tây dư đồ : Chép tay, chữ Hán. - 16tr. ; 18cm

Địa dư tỉnh Sơn Tây cũ, có kèm 3 bản đồ vẽ theo kiểu cũ (phủ Lâm Thao, phủ Vĩnh Tường, phủ Đoan Hùng). Địa hạt tỉnh Sơn Tây đời Nguyễn, ngày nay các huyện về phía Nam đã nhập vào các huyện ngoại thành Hà Nội như Phúc Thọ, Bất Bạt, Đan Phượng, Thạch Thất trước thuộc phủ Quốc Oai.

VHV1366 (VNCHN)

 

32. Sơn Tây địa chí : sách chép chữ chân. - 58 tờ ; 27cm

Ghi chép về tỉnh Sơn Tây với các mục: cương vực từng xã, khí hậu, phong tục, di tích, thành lũy để chống giặc của Kinh Dương Vương, Trưng Vương. Phụ chép văn bia đền thờ Phùng Hưng, bia đền Yên Sở chùa Thiên Phúc, chùa Tây Thiên. Thổ sản có thóc gạo, hoa quả, cây thuốc, cầm thú, gỗ.

A2503(VNCHN)

 

33. Sơn Tây Đức Chính ký . - Hà Tây, 2004. - 33tr.

Gồm cả phần Hán Nôm do tiến sĩ triều Lê là Trần Hiếu ở Vân Canh soạn. Phần việt ngữ do Thạc sĩ Hán Nôm Việt Anh dịch.

ĐC91/S.464 T

 

34. Sơn Tây quận huyện bị khảo : sách chữ Hán, chép tay. - 32tr.; 26x15cm

Khảo về địa lí Sơn Tây: sự tích, hình thế, giới hạn, các quận, phủ, huyện.

A.2217 (VNCHN)

 

35. Sơn Tây thành trì tỉnh tịnh Vĩnh An hạt sự tích : sách chữ Hán, chép tay. - 64 tờ ; 17cm

Khảo về tỉnh thành và các thành trì trong tỉnh Sơn Tây, sự tích tỉnh Hưng Yên, sự tích đền thờ núi Tản Viên, núi sông trong tỉnh, bến đò, cầu cống, chợ quán, đường xá, trạm, danh thắng. Phụ chép một số văn bia miếu thờ Khổng Tử, bia cầu Phúc Kiều, bia chùa Thiên Phúc.

A84(VNCHN)

 

36. Sơn Tây tỉnh chí : sách chữ Hán, chép tay. 29x20cm

Địa lí, lịch sử tỉnh Sơn Tây: địa danh, địa giới, hình thế, sông núi, khí hậu, phong tục, thành trì, học hiệu, danh thần, danh nhân... 10 bài văn bia, bài minh.

A857(VNCHN)

 

37. Sơn Tây tỉnh Phúc Thọ huyện Cam Giá Thịnh tổng các xã địa bạ : Bản viết tay chữ Hán và Nôm. - Sơn Tây. - 266tr. ; 32x22,5cm

Địa bạ 4 xã Mông Phụ, Cam Giá Thịnh, Cam Lâm, Phú Nhi thuộc tổng Cam Giá Thịnh, huyện Phúc Thọ, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc địa bàn thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội).

AG.a3/6 (VNCHN)

 

38. Sơn Tây tỉnh Phúc Thọ huyện Phù Sa tổng các xã địa bạ : Bản viết tay, chữ Hán . - Sơn Tây. - 194tr. ; 32x22cm

Địa bạ 4 xã Phù Sa, Phương Độ, Đông Huỳnh, Tiền Huân thuộc tổng Phù Sa, huyện Phúc Thọ, tỉnh Sơn Tây (xã Phù Sa và Tiền Huân thuộc địa bàn thị xã Sơn Tây ngày nay).

AG.a3/10 (VNCHN)

 

39. Sơn Tây tỉnh toàn hạt, phủ, huyện, châu, tổng, xã, thôn, phường, trang trại : sách chữ Hán, chép tay / Nguyễn Lợi sao chép. - 35 tờ ; 17x27cm

Bản kê các đơn vị hành chính của tỉnh Sơn Tây, chia ra các phủ, huyện, tổng cho đến các phường, xã gồm: phủ Quảng Oai có huyện Tùng Thiện, Bất Bạt; phủ Quốc Oai có huyện An Sơn, Thạch Thất; phủ Vĩnh Tường có huyện Bạch Hạc, Tam Dương, Lập Thạch, An Lãng, An Lạc; phủ Lâm Thao có huyện Sơn Vi, Thanh Ba, Hạ Hoà, Phù Ninh.

A83(VNCHN)

 

40. Sơn Tây tỉnh Tòng Thiện huyện Tường Phiêu tổng các xã địa bạ : Bản viết tay, chữ Hán và Nôm. - Sơn Tây. - 290tr. ; 32x22

Địa bạ 4 xã (Tường Phiêu, Sơn Vi, Sơn Đông, Triều Đông) thuộc tổng Tường Phiêu, huyện Tòng (Tùng) Thiện, tỉnh Sơn Tây.

AG.a3/41 (VNCHN)

 

41. Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX : Thuộc các tỉnh từ Nghệ Tĩnh trở ra. Các tổng trấn xã danh bị lãm / Dương Thị The, Phạm Thị Thoa: dịch và biên soạn. - H. : Khoa học xã hội, 1981. - 653tr. ; 24cm.

VL5109

 

42. Thành Sơn Tây : Bản đồ thành tỉnh Sơn Tây, lưu ở cung điện Huế. Không rõ năm vẽ, 1929. - 18x24

Thành Sơn Tây nằm ở thị xã Sơn Tây, tỉnh Hà Nội, thuộc 2 xã Đồn Vân và Mai Trai, huyện Tùng Thiện cũ. Thị xã Sơn Tây thuộc tỉnh Sơn Tây (cũ) thành lập từ 1931. Thành Sơn Tây xây năm 1822 bằng gạch đá ong, chu vi 326 trượng 2 thước, cao 1 trượng 1 thước, dựng 1 cột cờ, mở 4 cửa thành, xung quanh có hào rộng 6 trượng 7 thước, sâu 1 trượng. Thành cũ thời Lê ở xã Duy Phẩm huyện Tiên Phong, thời Cảnh Hưng (1740-1786) dời đến xã Mông Phụ, huyện Phúc Thọ. Đầu triều Nguyễn dời đến địa điểm trên.

VTT KHXH 5836

 

43. VIỆT NAM, CHXHCH. Chính phủ. Nghị định số 23/2008/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường để thành lập phường thuộc thành phố Hà Đông, thành phố Sơn Tây, tỉnh Hà Tây.

Nghị định gồm 3 điều, trong đó đề cập đến việc điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, phường ở thành phố Sơn Tây: thành lập phường Trung Hưng, Viên Sơn, Trung Sơn Trầm trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và nhân khẩu xã Trung Hưng, Viên Sơn, Trung Sơn Trầm.

http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=4&mode=detail&document_id=59294

 

44. VIỆT NAM, CHXHCH. Chính phủ. Nghị định số 130/2007/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Sơn Tây thuộc tỉnh Hà Tây.

Nghị định gồm 3 điều, nội dung chính là thành lập thành phố Sơn Tây thuộc tỉnh Hà Tây trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số và các đơn vị hành chính trực thuộc của thị xã Sơn Tây. Thành phố Sơn Tây có 11.346 ha diện tích tự nhiên và 181.831 nhân khẩu, có 15 đơn vị hành chính trực thuộc.

http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-dinh/Nghi-dinh-130-2007-ND-CP-thanh-lap-thanh-pho-Son-Tay-thuoc-tinh-Ha-Tay-vb54146t11.aspx

 

45. VIỆT NAM, CHXHCH. Chính phủ. Nghị định số 66/2000/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã Viên Sơn để thành lập phường Phú Thịnh và mở rộng phường Quang Trung thuộc thị xã Sơn Tây, tỉnh Hà Tây.

Nghị định gồm 3 điều, trong đó có nội dung quy định thành lập phường Phú Thịnh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 4 thôn: Phú Nhi, Phú Mai, Hồng Hậu và Yên Thịnh thuộc xã Viên Sơn; Mở rộng phường Quang Trung trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thôn Thuần Nghệ thuộc xã Viên Sơn vào phường Quang Trung.

http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-dinh/Nghi-dinh-66-2000-ND-CP-dieu-chinh-dia-gioi-hanh-chinh-xa-Vien-Son-lap-phuong-Phu-Thinh-va-mo-rong-phuong-Quang-Trung-thuoc-thi-xa-Son-Tay-Ha-Tay-vb8180t11.aspx

 

46. VIỆT NAM, CHXHCN. Quốc hội. Nghị quyết của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 29 tháng 12 năm 1978 phê chuẩn việc phân vạch lại địa giới thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Hà Sơn Bình, Vĩnh Phú, Cao Lạng, Bắc Thái, Quảng Ninh và Đồng Nai.

Trong nội dung nghị quyết có phê chuẩn việc sáp nhật các huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức, thị xã Sơn Tây và thị xã Hà Đông vào thành phố Hà Nội.

http://www.moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1562

 

47. VIỆT NAM, CHXHCN. Quốc hội. Nghị quyết số 15/2008/NQ-QH12 về việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và một số tỉnh có liên quan.

Nghị quyết của Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 3, số 15/2008/NQ-QH12 ngày 29/5/2008 gồm 8 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/08/2008. Trong đó có quy định hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên là 219.314,11 ha và dân số hiện tại là 2.568.007 người của tỉnh Hà Tây (trong đó có thành phố Sơn Tây) vào thành phố Hà Nội.

http://www.xaydung.gov.vn/web/guest/home/-/legal/2pBh/vi_VN/18/29389/37

 

48. VIỆT NAM, CHXHCH. Chính phủ. Nghị quyết số 19/NQ-CP về việc xác lập địa giới hành chính xã Đông Xuân thuộc huyện Quốc Oai, các xã Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung thuộc huyện Thạch Thất; Huyện Mê Linh thuộc thành phố Hà Nội; Thành lập quận Hà Đông và các phường trực thuộc; chuyển thành phố Sơn Tây thành thị xã Sơn Tây thuộc thành phố Hà Nội.

Nghị quyết gồm 3 điều, trong đó có nội dung quy định chuyển toàn bộ 11.346 ha diện tích tự nhiên và 182.000 nhân khẩu, 15 đơn vị hành chính trực thuộc thành phố Sơn Tây thuộc thành phố Hà Nội thành thị xã Sơn Tây thuộc thành phố Hà Nội. Nghị quyết được ký ngày 08/05/2009

http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-quyet/Nghi-quyet-19-NQ-CP-xac-lap-dia-gioi-hanh-chinh-vb88093t13.aspx

 

49. VIỆT NAM, CHXHCN. Quốc hội. Nghị quyết về việc điều chỉnh hành chính một số tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Nghị quyết gồm 9 điều, trong đó có nội dung chia tỉnh Hà Sơn Bình thành 2 tỉnh, lấy tên là tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Tây. Tỉnh Hà Tây có 14 đơn vị hành chính gồm thị xã Hà Đông, thị xã Sơn Tây và 12 huyện. Nghị quyết được ký ngày 12/8/1991.

http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-quyet/Nghi-quyet-dieu-chinh-dia-gioi-hanh-chinh-mot-so-tinh-thanh-pho-truc-thuoc-Trung-uong-vb42808t13.aspx

 

50. VIỆT NAM, CHXHCN. Quốc hội. Ủy ban Thường vụ. Nghị quyết số 103/TVQH.

Nghị quyết phê chuẩn việc hợp nhất một số tỉnh và sáp nhập một số xã: Hợp nhất hai tỉnh Sơn Tây và Hà Đông thành một đơn vị hành chính mới lấy tên là tỉnh Hà Tây. Nghị quyết được ký ngày 21/4/1965.

http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh/Quyet-dinh-103-NQ-TVQH-phe-chuan-thanh-lap-tinh-Bac-Thai-Nam-Ha-Ha-Tay-sap-nhap-xa-An-Hoa-Thach-That-Son-Tay-vao-xa-Tien-xuan-Luong-Son-Hoa-Binh-vb17889t17.aspx

 

51. VIỆT NAM, DÂN CHỦ CỘNG HÒA. Quốc hội. Nghị quyết của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ngày 27 tháng 12 năm 1975 về việc hợp nhất một số tỉnh.

Trong nội dung nghị quyết có phần quy định việc hợp nhất tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Tây (trong đó có thị xã Sơn Tây) thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Hà Sơn Bình.

http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1674

 

II. TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC CỦA NGƯỜI SƠN TÂY

52. BOUINAIS, A.. L'Indochine francaise contemporaine: Cochinchine, Cambodge, Tonkin, Annam/A.. - Paris : Challamel ainé. - 24cm

Pt.2: Tonkin - Annam. - 1885. - 808p.:photos, carters

Toàn cảnh Bắc kỳ và Trung kỳ dưới chế độ bảo hộ của người Pháp: quan hệ giữa người Pháp và vùng Bắc kỳ từ năm 1873, các cuộc đánh chiếm thành Sơn Tây, Bắc Ninh, Hưng Hóa, Lạng Sơn, về địa hình, địa lý chính trị và kinh tế, tài nguyên khoáng sản, dân tộc và dân cư, tôn giáo tín ngưỡng và phong tục tập quán.

KM257(2) (TVQG)

 

53. ĐỖ QUỐC BẢO. Về xứ Đoài thăm Thành Sơn / Đỗ Quốc Bảo// Tin tức cuối tuần, 2001. - 23 tháng 2

Lịch sử Thành Sơn (xứ Đoài Sơn Tây) gắn liền với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX.

 

54. HÀ KỈNH. Thành Sơn Tây với chiến công oanh liệt chống xâm lăng (12 - 1883) / Hà Kỉnh // Nghiên cứu lịch sử, 2002. - Số 136.

 

55. LÊ HUY TUẤN. Tư liệu về trận Pháp đánh thành Sơn Tây năm 1883 / Lê Huy Tuấn// Nghiên cứu lịch sử, 2012. - Số 12.

 

56. Lịch sử công an nhân dân Hà Tây (1945 - 1954). - H. : Công an nhân dân, 1995. - 183tr. ; 19cm

Quá trình thành lập và hoạt động của lực lượng công an Hà Đông, Sơn Tây trong thời kỳ cách mạng tháng 8 - 1945 và kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

VN95.02703; VN95.02704 (TVQG)

 

57. Lịch sử Đảng bộ nhân dân phường Sơn Lộc. - Hà Tây, 2002. – 19tr.

ĐC215(H10)/L.302 S

 

58. Lịch sử Đảng bộ nhân dân phường Xuân Khanh - Sơn Tây : Sơn Tây, 1999. – 115tr. ; 2 tập

T.1: 1984 - 1988

ĐC215(H10)/L.302 S

59. Lịch sử truyền thống Công an thị xã Sơn Tây 1945 - 2005: Lưu hành nội bộ . - H., 2005. – 227 tr.

Lịch sử công an thị xã Sơn Tây qua 4 thời kỳ: kháng chiến chống Pháp, kháng chiến chống Mỹ, thống nhất đất nước và đi lên Chủ nghĩa xã hội (1975 - 1985), trong thời kỳ mới (1986 - 2004).

 

60. Nghị quyết hội nghị ban thường vụ tỉnh Sơn Tây ngày 15-1-1965 về việc tăng cường lãnh đạo công tác văn hóa, thông tin. - Sơn Tây : Ty văn hóa thông tin Sơn Tây, 1965. - 32tr. ; 19cm

Các thông tư, nghị quyết, chỉ thị về việc tăng cường công tác văn hóa thông tin ở các cấp, các ngành.

VN65.01012, VN65.01010 (TVQG)

 

61. Nghị quyết Hội nghị ban thường vụ Tỉnh uỷ về việc tăng cường lãnh đạo công tác giáo dục năm 1964 - 1965. - Sơn Tây : Ty Giáo dục Sơn Tây, 1964. - 11tr. ; 19cm

Tổng kết lại việc lãnh đạo trong công tác giáo dục năm 1964 - 1965 của tỉnh Hà Tây. Những việc đã làm được và những thiếu sót cần khắc phục. Các biện pháp tăng cường sự lãnh đạo của các cấp, các ngành với công tác giáo dục.

VN 64.05034 - 65.05037 (TVQG)

 

62. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938: Kỷ yếu hội thảo khoa học . - Hà Tây, 1998. – 96tr.

ĐC02(91)/NG.450 Q

 

63. NGUYỄN ĐÌNH BẢO. Sơ thảo tổng kết lịch sử du kích chiến tranh tỉnh Sơn Tây / Nguyễn Đình Bảo, Lâm Trang sưu tầm và viết. - Sơn Tây : Tỉnh đội Sơn Tây, 1965. - 152tr. ; 19cm

Đặc điểm tình hình Sơn Tây trước Cách mạng tháng Tám và cuộc trường kỳ kháng chiến chống Pháp 1946 - 1954 của dân tộc ta. Diễn biến cụ thể của cuộc kháng chiến ở Sơn Tây.

VN 65.00429 - 65.00431 (TVQG)

 

64. NGUYỄN QUỐC HỒNG. Những ngày cách mạng tháng Tám ở Sơn Tây / Nguyễn Quốc Hồng. - Sơn Tây : Ty Văn hóa Sơn Tây, 1960. - 46tr. ; 19cm

Hồi kí về những ngày Cách mạng tháng Tám ở Sơn Tây. Phong trào tiền khởi nghĩa, khởi nghĩa thắng lợi, đấu tranh củng cố và bảo vệ cách mạng của nhân dân Sơn Tây.

VN59.13911, VN59.13912 (TVQG)

 

65. NHIỀU TÁC GIẢ. Sơn Tây từ một vùng đất cổ / Nhiều tác giả . - Hà Tây, 2002. – 448tr.

ĐC9/S.462 T

 

66. PHAN HUY LÊ. Tìm hiểu thêm về Phong trào nông dân Sơn Tây / Phan Huy Lê. - Giáo dục, 1961

 

67. PHAN VĂN ĐÀ. Kỷ yếu cán bộ kháng chiến tỉnh Sơn Tây cũ / Phan Văn Đà (ch.b.), Lê Ngọc Bỉnh, Nguyễn Đức Tuệ. - H. : Thời đại, 2013. - 407tr.: ảnh chân dung ; 21cm

Giới thiệu khái quát những gương mặt tiêu biểu đã tham gia hai cuộc kháng chiến ở Sơn Tây cũng như những hoạt động của họ trên nhiều lĩnh vực: công tác Đảng, đoàn thể, chính quyền, hoạt động quân sự, an ninh...

(TVQG)

 

68. POUVOURVILLE, ALBERT DE. L'Annam sanglant / Albert de Pouvouville. - Paris : Soc.des Eds. Louis Michaud, 1912. - 290p. ; 18cm

Những câu chuyện kể về các nhân vật, các cuộc chiến diễn ra ở Hà Nội, Sơn Tây trong thời kì xâm lăng của Pháp, vào nửa sau thế kỷ 19. Tác giả - một nhà văn Pháp ở Đông Dương đã viết về: Tết trung thu năm 1853; Hà Nội; trận chiến ở Cầu Giấy, Sơn Tây...

P2173 (TVQG)

 

69. Sơ khảo lịch sử Cách Mạng tháng 8 Hà Đông - Sơn Tây . - Hà Tây, 1967. - 315tr.

ĐC916/S.460 T

 

70. Sơ khảo lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân thị xã Sơn Tây : Sơn Tây, 1985. – 63tr.

ĐC215(H10)/S.460 T

 

71. Sơ thảo lịch sử Cách mạng tháng Tám Hà Đông - Sơn Tây: (1939 - 1945). - Hà Tây : Ban nghiên cứu lịch sử Đảng, 1967. - 313tr. ; 18cm

Đặc điểm Hà Đông trước thời kỳ Cách mạng tháng Tám, diễn biến của phong trào cách mạng cũng như những kinh nghiệm chủ yếu về mặt tổ chức và lãnh đạo phong trào của Đảng bộ tỉnh Hà Đông.

VN 67.02673 - 67.02675(TVQG)

 

72. Sơ thảo truyền thống đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân xã Đường Lâm . - H. , 1979. – 121tr.

ĐC215(H10)/S.460 T

 

73. Sơn Tây anh dũng: chuyện chiến đấu. - Sơn Tây, 1962. – 65tr. ; T.1

ĐC85(92)S.464 T

 

74. Sơn Tây anh dũng: chuyện chiến đấu. - Sơn Tây, 1963. – 38tr. ; T.2

ĐC85(92)/S.464 T (TVHN)

 

75. THANH BÌNH. Nhận rõ tình hình tiến lên hoàn thành nhiệm vụ mới / Thanh Bình. - Sơn Tây : Ban Tuyên huấn Sơn Tây, 1958. - 30tr. ; 19cm

Những thành tích đạt được trong ba năm khôi phục kinh tế xã hội, củng cố miền Bắc, tiến dần lên CNXH, đấu tranh giành thống nhất nước nhà.

VN59.08664, VN59.08663(TVQG)

 

76. THỦY TRƯỜNG. Cuộc chiến ở Phù Sa, Sơn Tây tháng 12-1883 qua một số tư liệu nước ngoài / Thủy Trường // Lịch sử quân sự, 2002. - Số 1

 

77. Toàn Đảng toàn dân Sơn Tây ra sức phấn đấu thực hiện vượt mức kế hoạch năm 1959 . - Sơn Tây, 1959. – 17tr.

ĐC931/T.406 Đ

 

78. Trở về kháng chiến. - [Kn] : [kxđ], 19?. - 8tr. ; 13cm

Chính sách mới của chính phủ đối với binh sĩ bỏ giặc về với kháng chiến. Tin hội nghị Giơnevơ bàn về vấn đề Đông Dương. Thành tích của bộ đội địa phương và dân quân du kích tỉnh Sơn Tây trong Đông Xuân 1954.

VN59.02442-02443; KC003487 (TVQG)

 

III. DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA, DANH LAM THẮNG CẢNH

79. ANH DŨNG. Xin hãy cứu lấy một di tích văn hoá đời Trần / Anh Dũng// Doanh nghiệp, 2000. - 16-22 tháng 3

Di tích chùa Mía, xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây đang bị xuống cấp một cách trầm trọng: mái sắp sập, tượng cổ rạn nứt.

 

80. BÁ KIÊN. Mối đe doạ làng Việt cổ Đường Lâm / Bá Kiên // Nhà báo và công luận, 2000. - Số 33, 11-17 tháng 8

Với diện tích khoảng 500ha, xã Đường Lâm (Sơn Tây) xưa kia là làng Mía, một làng thuần Việt cổ đã sinh ra 2 vua. Xã có 6 di tích lịch sử được nhà nước xếp hạng và hàng trăm di sản bằng đá ong còn khá nguyên sơ. Nhưng hàng ngày, hàng giờ quần thể di sản cổ đó có nguy cơ bị đe doạ.

 

81. BẠCH CÚC. Chùa Mía - Di sản văn hoá đang được bảo tồn / Bạch Cúc// Khoa học và Phát triển, 2000. - Số 46, 16-22 tháng 11

 

82. Bảo tồn, tôn tạo và xây dựng khu di tích lịch sử - văn hoá Đường Lâm .- H., 2005. – 304tr.

Tập hợp các tham luận với 2 phần: Danh nhân lịch sử, di tích, di vật tại Đường Lâm; Hiện trạng và kiến nghị bảo tồn, tôn tạo khu di tích Đường Lâm.

ĐC96/B.108 T

 

83. Bảo tồn và phát huy giá trị làng Việt cổ Đường Lâm// Nhân dân, 1999. - 13 tháng 6

Làng Việt cổ Đường Lâm còn gọi là làng Mía. Ngày 3 tháng 6, hội nghị xây dựng bản đề cương quy hoạch tổng thể "Làng Việt cổ đá ong Đường Lâm" tại đây.

 

84. BẰNG GIANG. Sơn Tây mảnh đất của di tích, của huyền thoại / Bằng Giang // Địa chính, 2002. - tháng 7

Là mảnh đất nổi danh với những tên tuổi đã được lịch sử ghi nhận (Phùng Hưng, Ngô Quyền...) và có nhiều đình chùa miếu mạo, di tích... Sơn Tây là một trong những địa phương được nhà nước, phê duyệt các dự án tu bổ, tôn tạo các công trình kiến trúc cổ cụ thể là thành cổ Sơn Tây.

 

85. ÍCH CHÂU AN. Thành cổ Sơn Tây / Bách Châu An// Nhân dân cuối tuần, 2001. - Số 48, 2 tháng 12

Thành cổ Sơn Tây không chỉ là công trình kiến trúc thể hiện sự tài hoa khéo léo của cha ông ta mà còn là một pháo đài phòng thủ kiên cố của phong trào Cần Vương lịch sử - một địa điểm du lịch hấp dẫn khách thập phương.

 

86. CHU QUÝ. Đồng Mô ai đến, ai đi / Chu Quý// Nông nghiệp Việt Nam, 2000. - Số 166, 9 tháng 11

Một phóng sự về thực trạng khách du lịch đến với điểm du lịch Đồng Mô (Sơn Tây).

 

87. CHU THU THẢO. "Nước mắt" ngôi làng cổ / Chu Thu Thảo, Nguyễn Mạnh Hà // Thế giới ảnh, 2002. - Số 5, Tháng 8

Đường Lâm (Sơn Tây) - một ngôi làng cổ nổi tiếng, một "Hội An" ở miền Bắc đang xuống cấp nghiêm trọng.

 

88. Chùa Mía danh lam nổi tiếng xứ Đoài. - Hà Tây, 1997. – 55tr.

ĐC96/CH/501 M

 

89. Chùa Mía danh lam nổi tiếng xứ Đoài. - Hà Tây, 1995. – 6tr.

ĐC96/CH.501 M

 

90. CHƯƠNG MỸ. Hãy giữ lấy Đường Lâm làng Việt cổ / Chương Mỹ. - Kinh tế, 2001. - 13 tháng 3

Làng Việt cổ Đường Lâm (Sơn Tây) đang kêu cứu, đang chờ một chính sách, một giải pháp bảo tồn khẩn cấp và hợp lý.

 

91. Còn đâu làng Việt cổ đá ong?// Văn hoá, 2003. - Số 888, 20-25 tháng 3

Các nhà học giả Pháp (kết hợp với Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia) nghiên cứu và kết luận về làng Mông Phụ là làng Việt cổ đá ong "đại diện duy nhất lúa nước của châu Á còn sót lại". Song điều đáng lo ngại là các kết cấu kiến trúc cổ của "làng Việt cổ đá ong" qua thời gian đã bị huỷ hoại vì bê tông hoá.

 

92. Di tích đền Và : Temple Va . - Hà Tây, 1995. – 6tr.

ĐC96(H10)/D.300 T

 

93. Di tích lịch sử thắng cảnh tỉnh Sơn Tây : Sơn Tây, 1959. – 50tr.

ĐC96/D.300 T

 

94. DIỆP ĐÌNH HOA. Về những đặc trưng của Mông Phụ Đường Lâm / Diệp Đình Hoa // Dân tộc học, 1999. - Số 4

Những tư liệu nghiên cứu về làng Mông Phụ xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây thời văn minh Đông Sơn.

 

95. Du lịch thị xã Sơn Tây. - Hà Tây, 2004. – 91tr.

ĐC699/D.500 L

 

96. Dự án trùng tu, bảo tồn thành cổ Sơn Tây: Gìn giữ cho muôn đời sau// Pháp luật, 2004. - Số 80, 2 tháng 4

Thành cổ Sơn Tây là một công trình quân sự kiến trúc cổ được xây dựng vào năm thứ 3 triều vua Minh Mệnh nhà Nguyễn, cách đây 182 năm (1822 - 2004). Thành cổ Sơn Tây được Bộ Văn hoá xếp hạng di tích lịch sử kiến trúc. Tuy nhiên, trải qua những thăng trầm của lịch sử và sự khắc nhiệt của thời tiết, các công trình kiến trúc cổ đã bị xuống cấp và hư hại nặng nề.

 

97. ĐÀO BÍCH THUỶ. Kiến trúc cổng nhà ở truyền thống tại các làng cổ thuộc xã Đường Lâm / Đào Bích Thuỷ// Kiến trúc Việt Nam, 2005. - Số 1, tr.83-87

(TVQG)

 

98. ĐÀO NGỌC DU. Trở lại Đường Lâm / Đào Ngọc Du// Người Hà Nội, 1999. - 10 tháng 4

Ký sự về mảnh đất con người ở Đường Lâm - Sơn Tây, nơi mang đậm nhiều dấu ấn lịch sử của truyền thống đánh giặc giữ nước bảo vệ quê hương.

 

99. ĐẶNG THUỶ. Đường Lâm - nhà Việt cổ mất dần / Đặng Thuỷ// Người Hà Nội, 2004. - Số 17, 24 tháng 4

Trong khi dự án bảo tồn làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) đang trong giai đoạn khảo sát thì nhiều ngôi nhà tầng hiện đại đã mọc lên thế chỗ những căn nhà cổ đang bị xuống cấp vì người dân không thể chờ đợi được.

 

100. ĐẶNG THUỶ. Liệu có gìn giữ được những ngôi nhà cổ ở làng Mông Phụ / Đặng Thuỷ // Công an nhân dân, 2003. - Số 1638, 10 tháng 6

Mông Phụ là một trong những thôn thuộc xã Đường Lâm - thị xã Sơn Tây,

có số nhà cổ còn lại nhiều nhất. Toàn xã có khoảng 300 ngôi nhà cổ thì Mông Phụ chiếm gần một nửa (124 ngôi) với niên đại từ 100 đến 400 năm. Tuy nhiên, thực trạng xuống cấp của những ngôi nhà cổ này cũng như việc xoá bỏ nó để thay thế bởi những ngôi nhà hiện đại đang trở thành một lời cảnh báo cho sự mai một những giá trị văn hoá, lịch sử của bảo thế hệ trước để lại.

 

101. Đền Và một di tích thắng cảnh đẹp// Người công giáo, 1998. - 14 tháng 3

Đền Và (Đông cung) xây dựng trên khu đồi tĩnh mịch giữa rừng lim nguyên sinh thuộc xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây.

 

102. ĐOAN TRANG. Làng cổ Mông Phụ trong thời đại mới / Đoan Trang// Pháp luật, 2000. - Số 89, 4 tháng 6

Làng cổ Mông Phụ thuộc xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây. Đây là làng Việt cổ nhất Việt Nam và là "sự kết tinh rực rỡ về sự phát triển qua hàng ngàn năm của nền văn minh châu thổ sông Hồng".

 

103. ĐOAN TRANG. Thành cổ Sơn Tây ngày ấy, bây giờ / Đoan Trang// Pháp luật, 2000. - Số 125, 6 tháng 8

Về di tích lịch sử thành cổ Sơn Tây đang biến dạng, chắp vá, xuống cấp. Đợt tu bổ lần này có trả lại cho thành cổ Sơn Tây vị thế xứng đáng của một thành cổ tiêu biểu của nước ta vào đầu thế kỷ XIX?

 

104. ĐỖ DOÃN PHƯƠNG. Đến đền Và / Đỗ Doãn Phương// Nông thôn mới, 1999. - Số 37

Bài thơ ca ngợi cảnh đẹp của đền Và - thị xã Sơn Tây.

 

105. ĐỖ QUỐC BẢO. Chùa Mía ở đất hai vua / Đỗ Quốc Bảo// Tin tức cuối tuần, 2001. - Số 43, 24 tháng 10

Về kiến trúc độc đáo của chùa Mía ở Đường Lâm (Sơn Tây) - địa điểm du lịch văn hoá tâm linh hấp dẫn du khách.

 

106. ĐỖ QUỐC BẢO. Đền Và - từ trong truyền thuyết / Đỗ Quốc Bảo// Tin tức cuối tuần, 2003. - Số 14, 2 tháng 4

Theo dân gian thì khởi thuỷ đồi Và (xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây) là nơi Tản Viên Sơn Thánh cho lập hoàng cung. Thời gian đã mất dần dấu tích. Tuy nhiên sau này, người dân đã lập ở đây một miếu thờ nhỏ để tôn vinh công đức của Ngài, vị Thánh có công giúp dân diệt trừ thuỷ quái, bảo vệ mùa màng. Trải qua nhiều thời kỳ, miếu được tôn tạo, xây dựng quy mô hoàn chỉnh trở thành đền Và ngày nay.

 

107. ĐỖ SONG NGUYỄN. Bảo tồn làng cổ Đường Lâm: giữ làng bằng lợi ích người dân / Đỗ Song Nguyễn// Kinh tế và đô thị, 2011. - Số 113, 16 tháng 6, tr.8

Người Đường Lâm chưa tìm thấy "điểm tựa" để tiếp cận với du lịch, cải thiện đời sống để quyết tâm giữ gìn bản sắc làng cổ. Sự đồng thuận của những người chủ di tích, giữ gìn nhà cổ, phát huy giá trị di tích, khai mở du lịch, nhạy bén với thị trường phát triển du lịch là bước khởi đầu. Quy hoạch tổng thể và 9ha đất giãn dân cộng với chuyển dịch cơ cấu kinh tế phục vụ du lịch là bước tiếp theo để có thể bảo tồn ngôi làng đầu tiên và duy nhất được vinh danh Di sản Văn hóa cấp quốc gia này.

 

108. ĐỖ TIẾN BẢNG. Đình làng Mông Phụ (Đường Lâm) thờ Tản Viên hay Phùng Hưng? / Đỗ Tiến Bảng// Người Hà Nội, 2012. - Số 42, 19 tháng 10, tr.15

Đình Mông Phụ thuộc thôn Mông Phụ, xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây được xếp hạng di tích Quốc gia. Sách báo viết về Thành hoành đình Mông Phụ có hai luồng ý kiến: người nói đình thờ Phùng Hưng Bố Cái Đại Vương; người nói thờ Tản Viên Sơn Thánh. Tác giả dẫn cứ liệu xác định đình thờ Tản Viên Sơn Thánh.

 

109. ĐỨC HUY. Bảo tồn làng cổ Đường Lâm kinh nghiệm từ nước bạn / Đức Huy// Hà Nội mới, 2004. - 16 tháng 3

Từ kinh nghiệm nước mình, các chuyên gia Nhật Bản đã tiến hành lập hồ sơ nghiên cứu, khảo sát hơn 500 ngôi nhà ở Mông Phụ và Cam Thịnh (Đường Lâm - Sơn Tây, ý kiến của dân trong quá trình khảo sát vấn đề bảo lưu giá trị văn hoá những kiến trúc cổ và môi trường được lưu tâm đặc biệt.

 

110. HÀ ANH. Thành cổ Sơn Tây: nỗi lo từ nhiều phía / Hà Anh, Phúc

Thao// Giáo dục và Thời đại, 2000. - Số 58, 15 tháng 7

Lời cảnh tỉnh đối với các đoàn thể, các cơ quan hữu quan ở Sơn Tây cần có biện pháp kiên quyết hơn, quy trách nhiệm cụ thể hơn để đảm bảo sự thanh lịch, an toàn và an ninh cho thành cổ Sơn Tây.

 

111. HÀ NGUYÊN HUYẾN. Chuyện làng đá ong / Hà Nguyên Huyến// Văn nghệ trẻ, 2002. - Số 32, 11 tháng 8

Sau thời "mở cửa", bê tông, gạch, ngói đỏ... đẩy đá ong ở làng Mông Phụ, Đường Lâm (Sơn Tây) vào quá khứ. Song những người đi xa khi trở về vẫn nghĩ về một làng quê cổ kính với cổng làng đá ong.

 

112. HÀ NGUYÊN HUYẾN. Làng Đường Lâm - Hà Tây đất có hai vua / Hà Nguyên Huyến// Văn nghệ, 2002. - Số 42, 19 tháng 10

Không những là địa chỉ văn hoá có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu tìm hiểu những "cộng đồng cư dân nông nghiệp cổ", Đường Lâm (Sơn Tây) còn được biết đến là nơi sinh ra nhiều nhân tài tuấn kiệt (Phùng Hưng, Ngô Quyền, Giang Văn Minh, Kiều Oánh Mậu..., nhiều những vị quan đức độ: Phan Kế Toại, Hà Kế Tấn).

 

113. HÀ NGUYÊN HUYẾN. Làng Việt cổ đá ong / Hà Nguyên Huyến// Diễn đàn văn nghệ Việt Nam, 2002. - tháng 12

Khắc hoạ vài nét tiêu biểu về lịch sử hình thành, kiến trúc, đời sống kinh tế văn hoá của làng Việt cổ Đường Lâm - Sơn Tây.

 

114. HÀ NGUYÊN HUYẾN. Xứ Đoài - cửa ngõ phía Tây / Hà Nguyên Huyến// Nông nghiệp Việt Nam, 2007. - Số 162, 14 tháng 8

Bài bút ký về xứ Đoài gồm 3 kỳ: Kỳ 1 - Dấu vết văn hoá kiến trúc cổ; Kỳ 2 - Gập ghềnh những con đường; Kỳ 3 - Đất gọi người.

 

115. HẢI NGỌC. Làng Việt cổ Đường Lâm: Bao giờ mới được bảo tồn và khai thác / Hải Ngọc// Lao động và xã hội, 2000. - 30 tháng 7

Làng Việt cổ Đường Lâm, Sơn Tây tập hợp rất nhiều di tích văn hóa đuợc xếp hạng cấp Quốc gia, như đền Phùng Hưng, lăng Ngô Quyền, đình Mông Phụ, chùa Mía.

 

116. HÀN THUỶ GIANG. Mông Phụ - làng Việt đá ong cổ / Hàn Thuỷ Giang// Quê hương, 2000. - Số 3

 

117. HIỀN DUNG. Chưa thống nhất việc chỉnh trang, cải tạo tường Thành cổ Sơn Tây: Di tích gánh hoạ / Hiền Dung// Hà Nội mới, 2011. - 5 tháng 1, tr.5

Thành cổ Sơn Tây được xây dựng năm 1822 dưới thời vua Minh Mạng, theo kiến trúc kiểu thành Vauban. Đây là thành quân sự điển hình, làm phên dậu cho phía Tây của Bắc thành Hà Nội xưa. Tuy nhiên, hiện nay, hầu hết các đoạn tường thành đã bị sạt lở và xuống cấp nghiêm trọng. Các cơ quan chức năng đã bắt tay vào lập dự án cải tạo tu bổ, song đến nay vẫn chưa có được phương án đồng nhất, kết quả là Thành cổ Sơn Tây phải gánh chịu mọi hậu quả.

 

118. HOÀNG ĐẠO KÍNH. Làng Việt cổ: Nghĩ về làng / Hoàng Đạo Kính// Đại đoàn kết, 2002. - Số Xuân

Bước vào thế kỷ 21, hành trang cả dân tộc mang theo có một phần trĩu nặng di sản văn hoá và tự hào dân tộc. Người Hà Tây có thể tự hào về làng Việt cổ Đường Lâm (Sơn Tây) quê hương của hai vị anh hùng dân tộc Phùng Hưng - Ngô Quyền và những ngôi đình thời hậu Lê, đầu Nguyễn.

 

119. HOÀNG GIANG SƠN. Thành cổ Sơn Tây sẽ được tu bổ và phục hồi / Hoàng Giang Sơn// Hà Nội mới, 2001. - 4 tháng 11

Được xây dựng từ năm 1922 trên diện tích khảng 20ha, nằm ở giữa trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của xứ Đoài. Đây là một trong ít toà thành thời vua Minh Mạng còn lại cho tới ngày nay. Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đầu tư, bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích thành cổ Sơn Tây đang đệ trình Bộ Văn hoá Thông tin thông qua. Kiến trúc sư Bùi Quang Ba thuộc trung tâm thiết kế và tu bổ di tích - Bộ Văn hoá Thông tin, đơn vị tư vấn lập dự án công trình này cho biết một số nét chính về dự án.

 

120. HOÀNG HƯỜNG. Đường Lâm và nỗi lo nhà cổ / Hoàng Hường// Truyền hình Việt Nam, 2003. - Số 45, 6 tháng 11

Làng Mông Phụ (xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây) được các nhà nghiên cứu lịch sử đánh giá là làng cổ nhất đại diện cho nền văn minh lúa nước ở châu Á còn sót lại. Mặc dù đã có nhiều dự án của các cấp, các ngành về bảo tồn làng cổ, song trong khi chờ đợi phương án được duyệt, nhiều ngôi nhà cổ ở làng xuống cấp trầm trọng khiến người dân không còn cách nào khác là phải phá đi xây nhà hiện đại.

 

121. HUỲNH DŨNG. Đền thờ vua Trần ở Sơn Tây / Huỳnh Dũng// Quê hương, 2000. - Số 7

Đền thờ vua Trần còn giữ lại khá nhiều di vật, thư tịch cổ với 7 đạo sắc phong. Hàng năm cứ vào ngày 20/8 âm lịch cùng với nhân dân cả nước, tại đền cũng làm lễ dâng hương để tưởng nhớ người có công với đất nước.

 

122. HƯƠNG QUẾ. Đường Lâm danh thơm một vùng đất cổ / Hương Quế// Quê hương, 2004. - Số 4

Đình làng Mông Phụ tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc tinh xảo của làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) với niên đại trên 364 năm và lối kiến trúc Việt - Mường. Đình được xây dựng hoàn toàn bằng đá ong. Ngoài ra, Đường Lâm còn có một quần thể di tích được xếp hạng như đền Phùng Hưng, lăng Ngô Quyền.

 

123. Khu du lịch Đồng Mô// Du lịch, 2001. - Số 39, 14 tháng 9

Nằm trong quần thể khu du lịch của vùng Sơn Tây, Đồng Mô là điểm du lịch sinh thái và nơi nghỉ ngơi cuối tuần hấp dẫn của du khách bốn phương.

 

124. Khu du lịch Đồng Mô// Khoa học đời sống, 2001. - Số 48, 12 tháng 10.

Một trong những điểm du lịch hấp dẫn du khách nằm ở thị xã Sơn Tây.

 

125. KHUẤT HUYỀN. Thành cổ Sơn Tây đang xuống cấp / Khuất Huyền// Giáo dục thời đại, 2001. - Số 21

Về những điều nhức nhối ở Thành cổ thuộc thị xã Sơn Tây và biện pháp khắc phục.

 

126. KIẾN NGHĨA. Di tích Quốc gia xuống cấp nghiêm trọng / Kiến Nghĩa// Tiền phong, 2013. - Số 147, 27 tháng 5, tr.10

Đình Đoài Giáp (thuộc thôn Đoài Giáp, xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây, Hà Nội) được xây dựng khoảng thế kỷ X để tưởng nhớ công ơn đánh giặc của Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng. Đình nằm trong quần thể di tích làng cổ Đường Lâm, được công nhận di tích lịch sử Quốc gia năm 2001. Đình đang xuống cấp nghiêm trọng nhưng chưa được tu bổ, tôn tạo.

 

127. KIỀU THU HOẠCH. Xứ Đoài / Kiều Thu Hoạch. - H. : Văn hoá dân tộc, 2000. - 376tr., 4tr.ảnh ; 21cm

Hệ thống một số di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của vùng Sơn Tây -

Xứ Đoài: Vị trí địa lý, đình chùa, lễ hội, lễ hội, các làng nghề phổ thông truyền thống, danh nhân, vùng văn hoá xứ Đoài.

(TVQG)

 

128. Làng cổ Đường Lâm bị xâm thực// Đầu tư, 2000. - Số 113, 18 tháng 11

Về làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) trước thực trạng đô thị hoá.

 

129. Làng cổ ở Đường Lâm. - H. : Sở văn hoá thông tin Hà Tây, 2006. - 32tr ; 29cm

Làng cổ Đường Lâm mang giá trị đặc trưng của một làng Việt cổ ở vùng Châu thổ sông Hồng và được xem là "Bảo tàng lối sống nông thôn, lối sống nông nghiệp". Không gian văn hoá làng cổ Đường Lâm hợp thành những công tình sở hữu chung của cộng đồng như: đình, chùa, đền miếu, nhà thờ họ, ... Ngày 28/11/2005, làng cổ Đường Lâm chính thức trở thành di tích làng cổ đầu tiên ở nước ta được Bộ Văn hoá thông tin xếp hạng.

HVL2288

 

130. Làng Việt cổ qua ba thiên niên kỷ// Đại đoàn kết, 2002. - Số 322, 27 tháng 10

Trải qua 3 thiên niên kỷ với bao biến cố thăng trầm, Đường Lâm (Sơn Tây) vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích của làng Việt cổ vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng với lối kiến trúc đặc biệt bằng nguyên liệu đá ong.

 

131. LÊ THANH HƯƠNG. Chùa Mía / Lê Thanh Hương. - H. : Mỹ thuật, 2010. - 99tr. ; 21cm

Nghiên cứu chuyên sâu về chùa Mía (tên chữ là Sùng Nghiêm tự) ở góc độ lịch sử phát triển trong vùng Đường Lâm, Sơn Tây. Về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc của ngôi nhà tinh thần Phật giáo xứ Đoài.

HVL2925

 

132. LÊ TÙNG DƯƠNG. Thị xã Sơn Tây: 108 di tích được kiểm kê và có kế hạch bảo vệ cổ vật / Lê Tùng Dương// Văn hóa, 2000. - 21 tháng 1

 

133. LÊ XUÂN HÙNG. Về ngôi đền cổ ít người biết / Lê Xuân Hùng// Văn hoá, 2002. - Số 839, 1 tháng 12

Ngôi đền mà gia đình bà Trần Thị Nghiêm (thị xã Sơn Tây) xin phép được xây dựng nằm trên nền đất ngôi miếu cổ đã bị đổ - nơi thờ Đức Thánh Tản Viên. Tại đây bà Nghiêm đã tìm thấy một số tượng và cổ vật đã báo cơ quan chức năng nhưng vẫn chưa được thẩm định.

 

134. LINH ANH. Giữ gìn đồi Lim đền Và, liên ngành vào cuộc / Linh Anh// Kinh tế và đô thị, 2012. - Số 52, 20 tháng 3, tr.8

Đồi Lim, đền Và từng có diện tích 27ha, giờ chỉ còn 17ha;, 242 cây lim cổ thụ thuộc đền Và (phường Trung Hưng, Thị xã Sơn Tây, Hà Nội) đang đứng trước nguy cơ mai một vì mục rỗng và chết khô. Các cơ quan liên ngành cần chung tay bảo vệ những cây lim hơn 1000 tuổi của đền Và.

 

135. LINH TÂM. Ghi danh 5 di tích, công trình kiến trúc cổ ở Đường Lâm: Sự khích lệ cần thiết / Linh Tâm// Hà Nội mới cuối tuần, 2014. - Số 10, 8 tháng 3, tr.7

Tổ chức UNESCO trao tặng Giải Công trạng năm 2013 về Bảo tồn Di sản Văn hóa khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho 5 di tích, công trình kiến trúc cổ của Đường Lâm, Sơn Tây (Hà Nội): Nhà thờ Thám hoa Giang Văn Minh, cổng làng Mông Phụ, chùa Ón, nhà cổ của hai gia đình ông Nguyễn Văn Hùng và Hà Văn Vĩnh. Về việc bảo tồn, tôn tạo các công trình cổ ở Đường Lâm kết hợp với phát triển du lịch và đảm bảo quyền lợi của người dân địa phương.

 

136. MAI ANH. Làng văn hoá du lịch các dân tộc Việt Nam / Mai Anh// Quê hương, 1999. - Số 9

Làng văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam sẽ tái hiện, gìn giữ, phát huy và khai thác các di sản truyền thống của 54 dân tộc nhằm giới thiệu với nhân dân trong nước và đặc biệt là khách quốc tế hiểu rõ hơn con người, đất nước, phong tục Việt Nam.

 

137. MẠNH HÀ. Thành cổ Sơn Tây sẽ được tu bổ và tôn tạo / Mạnh Hà// Kiến thức ngày nay, 2002. - Số 434

Qua nghiên cứu tìm hiểu và khảo sát thực tiễn, thành cổ Sơn Tây sẽ cơ bản được bảo tồn nguyên gốc các thành phần kiến trúc hiện có, chống xuống cấp các hạng mục bị hư hỏng nặng, tôn trọng hiện trạng gốc của di tích trên cơ sở tài liệu lưư trữ, ảnh chụp và hiện trạng di tích còn lại.

 

138. MINH NGỌC. Làng cổ Đường lâm: Hội tụ đủ yếu tố trở thành di sản thế giới / Minh Ngọc// Hà Nội mới, 2013. - 20 tháng 2, tr.5

Quần thể di tích làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội có hơn 50 di tích lịch sử, kiến trúc, văn hoá nghệ thuật các loại, hàng chục lễ hội, 117 ngôi nhà cổ nằm trong diện cần được bảo tồn, trong đó có 37 nhà còn giữ được không gian truyền thống có niên đại từ 100 đến 300 năm. Không gian, môi trường của làng hội tụ đầy đủ những đặc điểm tiêu biểu của nông thôn vùng châu thổ sông Hồng. Nhiều công trình trong làng đã được xếp hạng di tích như: chùa Mía, đình Phùng Hưng, nhà thờ sứ thần Giang Văn Minh... Với những giá trị tiêu biểu còn lưu giữ, quần thể di tích làng cổ Đường Lâm đang được xin cấp phép để trở thành di sản văn hoá thế giới.

 

139. MINH NGỌC. Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị làng cổ Đường Lâm / Minh Ngọc// Hà Nội mới, 2014. - 8 tháng 1, tr. 5

Bài phỏng vấn ông Phạm Hùng Sơn - Trưởng ban Quản lý di tích làng cổ Đường Lâm về việc "Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị làng cổ Đường Lâm".

 

140. MINH SƠN. Giữ gìn môi trường làng Việt cổ đá ong Đường Lâm / Minh Sơn// Nhân dân, 1999. - 18 tháng 7

Làng Việt cổ đá ong Đường Lâm, thị xã Sơn Tây đang bị xuống cấp nghiêm trọng, cần có những biện pháp khẩn cấp để giữ gìn làng cổ.

 

141. NGÔ PHƯƠNG BÁ. Mông Phụ - một làng của đồng bằng sông Hồng Việt Nam / Ngô Phương Bá// Nghiên cứu lịch sử, 2000. - tháng 1

Giới thiệu cuốn sách "Mông Phụ, un village du fleuve (Việt Nam)", Nguyễn Tùng chủ biên. L'Harmanttan, Paris, 1999 dày 339 trang, nghiên cứu về làng Mông Phụ, Đường Lâm, thị xã Sơn Tây.

 

142. NGUYỄN DUY CẢNH. Làng cổ Đường Lâm trụ được bao lâu? / Nguyễn Duy Cảnh// Giáo dục và Thời đại, 2003. - Số 106, 4 tháng 9

Hiện nay nhiều ngôi nhà cổ có niên đại 300 - 400 năm ở Đường Lâm, Sơn Tây bị các gia đình "chuyển hóa" thành nhà cao tầng. Nếu như các cơ quan ban ngành thị xã Sơn Tây và tỉnh Hà Tây không sớm vào cuộc, nhìn nhận đánh giá quần thể Đường Lâm như một di sản văn hoá dân tộc cần được bảo tồn thì chẳng bao lâu nữa những ngôi nhà cổ sẽ thành phố hiện đại.

 

143. NGUYỄN ĐƠN THƯƠNG. Nỗi buồn ở đất hai vua / Nguyễn Đơn Thương// Tin tức cuối tuần, 2001. - 2 tháng 5

Từ lâu Đường Lâm (Sơn Tây) nổi tiếng là mảnh đất "nhất địa sinh lưỡng vương", có làng cổ đá ong và ngôi đình to đẹp nhất miền Bắc, song thật ngậm ngùi trước sự xuống cấp của các di tích và sự lãng quên của người hậu thế.

 

144. NGUYỄN LÂM. Đất thiêng Đường Lâm / Nguyễn Lâm// Sài gòn giải phóng, 2002. - 25 tháng 3

Đường Lâm là một ngôi làng Bắc Bộ thuần Việt còn sót lại sau nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử. Nó là một trong những minh chứng về sự phát triển rực rỡ của nền văn minh châu thổ Sông Hồng với một quần thể di tích văn hoá, kiến trúc cảnh quanh vô cùng phong phú.

 

145. NGUYỄN MINH TƯỜNG. Làng cổ Đường Lâm / Nguyễn Minh Tường // Xưa và Nay, 2005. - Số 246, tháng 10, tr.37-39

Đường Lâm (Sơn Tây) là nơi duy nhất trong cả nước có hai vị vua: Phùng Hưng (761 - 802), Ngô Quyền (808 - 944) và nhiều sứ thần có công với nước.

 

146. NGUYỄN PHAN CẨM NHUNG. Khám phá thành cổ Sơn Tây / Nguyễn Phan Cẩm Nhung// Thời báo ngân hàng Việt Nam, 2011. - 7 tháng 3

Thế mạnh của thành cổ Sơn Tây và tiềm năng có thể trở thành một khu công viên giải trí, hấp dẫn khách du lịch.

 

147. NGUYỄN PHƯƠNG MINH. Một vùng huyền thoại / Nguyễn Phương Minh// Phụ nữ Việt Nam, 2000. - Số Xuân Tân Tỵ

Khu du lịch Đồng Mô, Suối Tiên, Khoang Xanh, thành cổ Sơn Tây... cùng

nhiều di tích cổ được du khách trong và ngoài nước yêu thích..

 

148. NGUYỄN THANH SƠN. Độc đáo chùa Mía / Nguyễn Thanh Sơn// Tuần du lịch, 1998. - 27 tháng 4

Chùa Mía do bà Nguyễn Ngọc Dao bỏ tiền ra công đức xây dựng năm 1632. Chùa gồm 281 pho tượng lớn nhỏ được thể hiện rất đa dạng sinh động về kiểu dáng.

 

149. NGUYỄN THỊ KIM. Hà Tây phát hiện di vật quý trong thành cổ Sơn Tây / Nguyễn Thị Kim// Lao động, 2003. - Số 318, 14 tháng 11

Đó là di vật cổ bằng đá xanh dạng biển hiệu có đề hai chữ "Đài Kỳ". Dòng lạc khoản khắc dòng chữ Hán: "Minh Mệnh thập tam niên chính nguyệt nhật nhất tạo".

 

150. NGUYỄN THỊ KIM DUNG. Đình Đoài Giáp - Đường Lâm di tích lịch sử cần sớm được bảo tồn / Nguyễn Thị Kim Dung// Đại đoàn kết, 2000. - Số 63, 9 tháng 8

Đình Đoài Giáp - Đường Lâm thị xã Sơn Tây có từ thời vua Ngô Quyền (thế kỷ thứ X) là di sản văn hoá nhưng chưa được bảo tồn một cách đầy đủ.

 

151. NGUYỄN THỊ KIM DUNG. Mông Phụ - Làng văn hóa xứ Đoài / Nguyễn Thị Kim Dung// Nhân dân, 1998. - 19 tháng 2

Giới thiệu làng Mông Phụ thị xã Sơn Tây - một trong những làng cổ của Việt Nam. Làng đang trong quá trình xây dựng làng văn hóa.

 

152. NGUYỄN THỊ KIM DUNG. Ngôi đình trong phố cổ / Nguyễn Thị Kim Dung// Nhân dân, 1998. - 15 tháng 3

Giới thiệu đình Triều Túc thuộc phố Quang Trung, thị xã Sơn Tây, một trong những di tích lịch sử quý hiếm.

 

153. NGUYỄN THU. Kiến trúc cổ chùa Mía / Nguyễn Thu// Nhân dân hàng tháng, 2005. - Số 103, tháng 11

Toạ lạc trên đồi đá ong làng Đông Sàng (xã Đường Lâm - Sơn Tây), chùa Mía được xây dựng theo kiểu "nội công, ngoại quốc". Chùa nổi tiếng bởi có các phẩm điêu khắc và những kiến trúc giản dị, tôn nghiêm cùng hàng trăm pho tượng có giá trị.

 

154. NGUYỄN TRUNG KHUÊ. Xứ Đoài Sơn Tây - Văn hoá và du lịch / Nguyễn Trung Khuê// Tri thức và công nghệ, 1999. - Số 1+2

Tiềm năng về kinh tế - xã hội và có nhiều di tích danh thắng là thế mạnh của xứ Đoài - Sơn Tây.

 

155. NGUYỄN TÙNG. Mông Phụ một làng ở đồng bằng sông Hồng / Nguyễn Tùng, Viết Đẳng, Diệp Đình Hoà . - H., 2003. – 268tr.

ĐC559.3/T.310 H

 

156. NGUYỄN VĂN HUYÊN. Đường Lâm đất hai vua / Nguyễn Văn Huyên// Quê hương, 1999. - Số 8

Xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây (còn gọi là kẻ Mía) là một làng văn hiến xứ Đoài, quê hương của hai vị vua: Bố Cái Đại Vương và Ngô Quyền.

 

157. NGUYỄN VĂN PHÚC. Đá ong, tài nguyên để phí / Nguyễn Văn Phúc// Đầu tư, 2000. - Số 117, 28 tháng 11

Về vùng đất Sơn Tây dọc theo bờ sông Tích có loại đá ong độc đáo để cư dân ở đây xây dựng như một vật liệu truyền thống. Đó là làng Việt cổ đá ong có hơn một ngàn năm tuổi, đến những năm đổi mới có những người biết mỏ đá giá trị.

 

158. NGUYỄN VĂN THÀNH. Di tích thành cổ Sơn Tây / Nguyễn Văn Thành// Quê hương, 2002. - tháng 11

Nghiên cứu về sự hình thành của thành cổ Sơn Tây, địa thế, thời gian xây dựng và dân cư sống quanh thành cũng như cách bố trí pháo đài, vọng cung, dinh thự.

 

159. NGUYỄN VĂN THÀNH. Thành cổ Sơn Tây / Nguyễn Văn Thành// Dân tộc và thời đại, 2002. - Số 48, tháng 11

Thành cổ Sơn Tây trước ở thôn La Phẩm (nay là huyện Ba Vì) sau rời về Mông Phụ, Đường Lâm, Sơn Tây nhưng sau do lụt lội lở đất nên vua Minh Mệnh lại cho chuyển về khu đất của hai thôn Mai Trai và Thuần Nghệ. Với cách xây dựng độc đáo kiểu pháo đài bằng đá ong, có vọng cung, dinh thự, trường học..., thành hiện là một di tích lịch sử được nhiều khách du lịch đến viếng thăm.

 

160. NGUYỄN VĂN THÀNH. Trấn thành cổ Sơn Tây / Nguyễn Văn Thành// Thế giới mới, 2002. - Số 514

Vài nét khái quát về vị trí chiến lược, ý nghĩa lịch sử và quá trình xây dựng thành cổ Sơn Tây.

 

161. NGUYỄN VĂN TRƯỜNG. Vọng cung (hành cung) trong thành Sơn Tây có nên gọi là điện Kính Thiên / Nguyễn Văn Trường// Nghiên cứu lịch sử, 2004. - Số 7, tr.72+73

(TVQG)

 

162. NGUYỄN VĂN VINH. Đường Lâm - làng Việt cổ xã anh hùng / Nguyễn Văn Vinh// Toàn cảnh, 1999. - Số 111

Ở nước ta hiếm thấy một làng nào có lịch sử văn hóa dày đặc như Đường Lâm, thị xã Sơn Tây. Ngoài 6 di tích được nhà nước xếp hạng, nơi đây còn lưu lại những gốc duối già hàng nghìn năm tuổi, nơi ngày xưa Ngô Quyền thường buộc voi.

 

163. NGUYỄN XUÂN DIỆN. Giếng sữa / Nguyễn Xuân Diện// Văn hiến Việt Nam. - Số 5, tr.27

Ở cổ ấp Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội) có một cái giếng cổ gọi là giếng sữa hay giếng sữa Chuông Sa. Đây là địa chỉ được các cô có con nhỏ trong giai đoạn bú mẹ nếu bị tắc sữa hay mất sữa tìm đến miếu để lễ và xin nước giếng uống.

 

164. NGUYỄN XUÂN DIỆN. Làng Mông Phụ / Nguyễn Xuân Diện// Văn hiến, 2003. - Số tháng 6

Theo giáo sư Diệp Đình Hồng, làng Mông Phụ là làng cổ nhất ở Đường Lâm (Sơn Tây), có lịch sử trên 4000 năm. Hiện làng vẫn giữ nguyên dáng cổ bởi lời nguyền "Không ai được xây nhà cao hơn mái đình". Đây là sản phẩm văn hoá quý hiếm cần được nhà nước quan tâm bảo tồn.

 

165. NGUYỄN XUÂN TUẤN. Làng cổ Đường Lâm nỗi lo còn đó / Nguyễn Xuân Tuấn// Tin tức cuối tuần, 2001. - Số 35, 29 tháng 8

Hàng ngày, hàng giờ, những ngôi nhà cổ kính, những bức tường đá còn mang đậm dấu tích văn hóa 150 tuổi ở Đường Lâm Sơn Tây đang bị người dân phá đi để thay vào đó những ngôi nhà cao tầng đồ sộ.

 

166. NINH QUỐC. Đi qua những ngôi làng Việt cổ / Ninh Quốc// Giáo dục thời đại, 2007. - Số 6, 11 tháng 2

Bài viết giới thiệu 3 ngôi làng cổ tiêu biểu của Việt Nam: làng Đường Lâm (Sơn Tây) - làng cổ đầu tiên là di tích cấp Quốc gia; làng Thổ Hà (xã Văn Hà, huyện Việt Yên, Bắc Giang) và làng Phước Tích (thuộc xã Hoà Phong, huyện Phong Điền, Thừa Thiên - Huế).

 

167. Nỗi lo mới ở một thành cổ// Đất nước con người, 2000. - Số 23, 8 tháng 6

Về sự xuống cấp trầm trọng của thành cổ Sơn Tây.

 

168. PHẠM HÙNG CƯỜNG. Tiếng gọi từ làng cổ Đường Lâm / Phạm Hùng Cường, Trần Anh // Kiến trúc Việt Nam, 2008. - Số 1.-tr.60-63

 

169. PHẠM HUY TƯỞNG. Thành cổ Sơn Tây / Phạm Huy Tưởng// Sự kiện và nhân chứng, 2005. - Số 144, tháng 12

Sơn Tây là địa danh tập trung nhiều di tích lịch sử. Trong đó, thành cổ Sơn Tây nổi lên như một công trình kiến trúc độc đáo, có quy mô lớn trong vùng. Thành được cấu tạo chủ yếu bằng nguyên liệu đá ong thời Minh Mạng.

 

170. PHẠM NAM GIANG. Ấn tượng Đường Lâm / Phạm Nam Giang// Văn hoá, 2000. - Số 605+606, 31/8 - 6/9

Đường Lâm (thị xã Sơn Tây) quy tụ dày đặc những di tích văn hoá, lịch sử cảnh quan kỳ thú, có nhiều ấn tượng với khách du lịch bởi những nét hoang sơ, cổ xưa của kiến trúc đá ong.

 

171. PHẠM NGỌC CHÂU. Rừng lim cổ thụ đền Và kêu cứu / Phạm Ngọc

Châu// Kinh tế VAC, 2002. - Số 39, 26 tháng 3

Đền Và thờ Tản Viên Sơn (Sơn Tinh) tạo lạc trên một ngọn đồi thuộc xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây. Xung quanh đền, trên diện tích khoảng 8ha còn lại hàng trăm cây lim xanh 100 năm tuổi, nhiều gốc phải 3-4 người ôm, tán xoè rộng cả sào Bắc Bộ. Rừng lim cổ thụ đang có nguy cơ mai một do mối mọt và sự thiếu ý thức của một số du khách.

 

172. PHẠM THỊ LAN ANH. Những sản phẩm đất nung niên đại thế kỷ XVII trên hệ mái Đền Và (Sơn Tây - Hà Nội) / Phạm Thị Lan Anh, Tạ Quốc Khánh// Kiến trúc Việt Nam, 2006. - Số 2, tr.61-64

(TVQG)

 

173. PHAN HOÀI NAM. Làng cổ Mông Phụ / Phan Hoài Nam// Lao động xã hội, 2001. - 11 tháng 3

Làng cổ Mông Phụ (Đường Lâm, Sơn Tây)là nơi duy nhất còn lưu giữ được nguyên vẹn những đường nét kiến trúc văn hoá truyền thống của cư dân người Việt.

 

174. PHAN LÊ. Một số hoành phi còn lại ở xã Đường Lâm / Phan Lê// Thời báo ngân hàng, 2001. - 3 tháng 2

Qua hàng trăm năm lịch sử, những bức hoành phi còn lại trên mảnh đất Đường Lâm (Sơn Tây) là di sản văn hoá của dân dân tộc ta cần phải được bảo tồn và giữ gìn.

 

175. PHAN LÊ. Nhà cổ ở làng Việt cổ / Phan Lê// Thời báo ngân hàng, 2003. - Số 33, 23 tháng 4

Theo một số tài liệu, xã Đường Lâm (Sơn Tây) được hình thành cách đây khoảng 3000 năm. Những ngôi nhà ngói cổ ở xã còn lại không nhiều, kiến trúc có nét khác nhau, chủ yếu là phần hiên và số lượng cột. Hiện Đường Lâm có ngôi nhà cổ có tuổi thọ khoảng 600 năm.

 

176. PHAN THỊ BẢO. Di tích, danh thắng chùa Thông (Tùng Sơn Tự) / Phan Thị Bảo. - H. : Thông Tấn, 2008. - 43tr.: ảnh ; 19cm

Giới thiệu di tích lịch sử và truyền thuyết chùa Thông (thôn Ái Mỗ, xã Trung Hưng Thành, thành phố Sơn Tây, Hà Tây), điển tích từng pho tượng Phật và một vài bài thơ về chùa Thông.

VN 08.04440 - 08.04441 (TVQG)

 

177. PHÙNG NGUYỆT TRÍ. Xứ Đoài – Vùng đất di tích và huyền thoại / Phùng Nguyệt Trí// Tin tức cuối tuần, 2002. - Số 6+7

Không những là vùng đất lý tưởng về quân sự, xứ Đoài - Sơn Tây còn là vùng đất có nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và những câu chuyện huyền thoại.

 

178. PHÙNG VIỆT ANH. Khám phá thành cổ Sơn Tây / Phùng Việt Anh// Hà Nội mới cuối tuần, 2000. - Số 285, 9 tháng 9

Với thế mạnh sẵn có, nếu được quan tâm và đầu tư, thành cổ Sơn Tây có thể quy hoạch trở thành một khu công viên giải trí, du lịch sinh thái kết hợp tham quan kiến trúc quân sự xưa thực sự lý tưởng và hấp dẫn du khách.

 

179. PHÙNG VIỆT TRÍ. Xứ Đoài vùng đất di tích và huyền thoại / Phùng Việt Trí// Môi trường và sức khoẻ, 2003. - Số 1

Thành cổ, đền Và, chùa Mía (Sơn Tây); chùa Tây Phương (Thạch Thất), chùa Thầy (Quốc Oai) là vùng đất lịch sử của xứ Đoài được nhiều du khách biết đến qua những câu chuyện huyền thoại, những vị anh hùng một thời lừng lẫy chiến công.

 

180. PHƯƠNG ANH. Hội thảo khoa học về làng cổ Đường Lâm / Phương Anh// Văn hoá, 2004. - Số 972, 12 tháng 3

Đây là một hoạt động tiến tới nhằm triển khai khảo sát và tu bổ khu làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) trong thời gian tới, trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản.

 

181. PHƯƠNG ĐÔNG. Đồng Mô rất gần, rất xa / Phương Đông // Thương Mại, 2002. - Số 94, 5 tháng 11

Sân golf Đồng Mô cách thị xã Sơn Tây 10km, đường đi lại thuận tiện, không khí trong lành, mát mẻ, đầy đủ tiện nghi, là nơi chơi golf lý tưởng... Song nó chỉ dành cho giới "quý tộc" vì giá cả đắt đỏ (70USD/ngày).

 

182. PV. Làng cổ Đường Lâm: Điểm nhấn của bức tranh du lịch xứ Đoài / PV// Thanh tra, 2007. - Số 124, 16 tháng 10

Là một vùng đất lịch sử của xứ Đoài và đất nước, Đường Lâm (Sơn Tây) là một vùng đất mang đậm dấu tích văn hoá vật thể. Không chỉ nổi danh là đất hai vua với các di tích lịch sử đình, chùa, miếu, nhà thờ họ, lăng mộ...Đường Lâm còn có 800 ngôi nhà, trong đó nhiều ngôi nhà có niên đại trên 100 năm lưu giữ nhiều nét cổ kính. Đường Lâm đã được xếp hạng di tích cấp Quốc gia vào năm 2006.

 

183. PV. Sơn Tây - làng cổ thành cổ / PV// Giao thông vận tải, 2008. - Số 5, 11 tháng 1

Trải qua nhiều biến cố lịch sử, làng cổ, thành cổ Đường Lâm (Sơn Tây) đã bị tàn phá nhiều nhưng những đường nét trạm trổ, tường thành đá ong và những bản sắc phong vẫn còn đủ khiến du khách thoả niềm hoài cổ.

 

184. QUANG DŨNG. Chùa Mía / Quang Dũng// Giao thông vận tải, 1999. - Số 20, 20 tháng 5

Chùa Mía được xây dựng từ năm 1632. Nét đặc sắc nhất, đẹp nhất của chùa Mía là thế giới Phật với 278 pho tượng lớn nhỏ. Chùa Mía nằm ở Đường Lâm, Sơn Tây.

 

185. QUANG HUY. Chùa Mía làm đẹp xứ Đoài / Quang Huy// Quân đội nhân dân, 2007. - 2 tháng 12

Chùa Mía có tên hiệu là Sùng Nghiêm tự, được xây dựng từ đầu thế kỷ 17 ở thôn Đông Sàng, thuộc làng Việt cổ Đường Lâm (Sơn Tây). Nét độc đáo của chùa Mía là 287 pho tượng cổ có tính nghệ thuật cao.

 

186. QUANG HỶ. Đền thờ vua Trần ở Sơn tây / Quang Hỷ, Kim Dung// Đại đoàn kết cuối tuần, 2002. - Số 304, 23 tháng 6

Đây ngôi đền duy nhất còn nguyên vẹn thờ Đức thánh Trần Hưng Đạo ở thị xã Sơn Tây. Trải qua những năm tháng chiến tranh và biến động thời tiết, ngôi đền đã và đang bị xuống cấp nghiêm trọng, nhiều chỗ có nguy cơ đổ sập. Đây là một di tích lịch sử văn hóa quý hiếm, cần nhanh chống được các cấp chính quyền xem xét, lập hồ sơ bảo vệ, xếp hạng.

 

187. QUANG TÚ. Những dấu ấn còn lại của thành cổ đá ong / Quang Tú// Người Hà Nội. - Số 11, 16 tháng 3, tr.9

Thành cổ Sơn Tây được xây dựng năm 1822, trước là thủ phủ của trấn Sơn Tây, được Bộ Văn hoá thể thao và du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia năm 1994. Nhiều hạng mục lịch sử như tường thành, cột vọng lâu, điện Kính Thiên, giếng Tả và giếng Hữu bị thay đổi nhiều do hư hại, cải tạo. Giờ chỉ còn cửa Tiền, cửa Hữu, hào nước sâu 3m là dấu tích còn giữ được nét cổ xưa và còn nguyên giá trị.

 

188. QUỐC ANH. Xây dựng công viên là để bảo vệ di tích / Quốc Anh// Văn hóa, 2002. - Số 836, 20 tháng 11

Xung quanh cuộc hội thảo khoa học kỷ niệm 180 năm xây dựng thành cổ Sơn Tây và những tham luận bàn về việc trùng tu tôn tạo thành.

189. Quyết định số 77/2005/QĐ-BVHTT về việc xếp hạng di tích quốc gia: Di tích kiến trúc nghệ thuật Làng cổ ở Đường Lâm // Công báo, 2005. - Số 5, tháng 12, tr.42

(TVQG)

 

190. QUỲNH VÂN. Làng cổ Đường Lâm: Sẽ có cơ chế đặc thù / Quỳnh Vân// An ninh Thủ đô, 2013. - Số 3932, 28 tháng 9, tr.10

Người dân hai thôn Đông Sàng và Mông Phụ thuộc làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, Hà Nội) tiếp tục viết đơn xin trả lại danh hiệu di sản lần 2. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã cử đoàn công tác về tìm hiểu sự tình, xác định nguyên nhân là nơi đây thiếu các công trình dân sinh trong vùng lõi di sản. Từ đó thành phố đã có những cơ chế đặc thù để hỗ trợ người dân thôn Đông Sàng và Mông Phụ như: hỗ trợ 100 kinh phí tu bổ các di tích xuống cấp nghiêm trọng; nâng cấp cải tạo Trạm y tế xã; di chuyển trụ sở UBND; hỗ trợ tiền sử dụng đất...

 

191. Sơn Tây tỉnh chí : sách chữ Hán, chép tay. 29x20cm

Địa lí, lịch sử tỉnh Sơn Tây: địa danh, địa giới, hình thế, sông núi, khí hậu, phong tục, thành trì, học hiệu, danh thần, danh nhân... 10 bài văn bia, bài minh.

A857(VNCHN)

 

192. TẠ QUỐC KHÁNH. Chùa Mía xứ Đoài / Tạ Quốc Khánh// Đại đoàn kết, 1999. - Số 36, 7-10 tháng 8

Chùa Mía thuộc ấp cổ Đường Lâm - thị xã Sơn Tây.

 

193. TẠ QUỐC KHÁNH. Thành cổ Sơn Tây di tích lịch sử độc đáo của xứ Đoài / Tạ Quốc Khánh// Đại đoàn kết, 2000. - Số 5, 18 tháng 6

Thành cổ Sơn Tây có bố cục mặt bằng hình vuông, mỗi chiều dài khoảng 400m, cao 100m, có đầy đủ yếu tố của một toà thành quân sự kiên cố. Toà thành đã được Bộ Văn hóa thông tin công nhận là di tích lịch sử, kiến trúc.

 

194. THẠCH HƯƠNG. Du xuân trên đất xứ Đoài / Thạch Hương// Giáo dục thời đại, 2001. - 3 tháng 2

Xứ Đoài (Sơn Tây) là một trong những vùng còn lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử, giá trị văn hoá của người Việt cổ.

 

195. THÁI HÀ. Đường Lâm "làng Việt cổ đá ong" / Thái Hà// Nhân dân, 2003. - 20 tháng 6

Nằm trong vùng đất cổ của người Việt, thị xã Sơn Tây có nhiều di tích lịch sử - văn hóa (LSVH) nổi tiếng. Toàn thị xã có 128 di tích LSVH (30 di tích đã được xếp hạng), trong đó có những di tích mang đậm nét văn hoá xứ Đoài như khu di tích LSVH Đường Lâm.

 

196. Thành cổ Sơn Tây khó quản lý và tôn tạo// Du lịch, 2003. - Số 39, 26 tháng 9

Nhiều người hy vọng cùng với các khu danh thắng khác của xứ Đoài, thành cổ Sơn Tây sẽ là một địa chỉ hấp dẫn nhiều du khách nhưng để có được điều hy vọng đó không phải là vấn đề đơn giản.

 

197. THANH NHÀN. Một làng cổ đang biến mất / Thanh Nhàn// Sài gòn giải phóng, 2001. - 31 tháng 1

Đường Lâm thuộc thị xã Sơn Tây là một làng thuần Việt điển hình, một trong những cái nôi của dân tộc Việt, là sự phát triển hàng ngàn năm của văn minh châu thổ sông Hồng nay còn lưu giữ được. Tuy nhiên những di sản đó lâm vào tình trạng xuống cấp trầm trọng, những ngôi nhà cổ còn lại kêu cứu.

 

198. Thành Sơn Tây : Bản đồ thành tỉnh Sơn Tây, lưu ở cung điện Huế, không rõ năm vẽ. Ký hiệu A 1-4 Sơn Tây 1, 1954. - 13x18cm

Thành Sơn Tây nằm ở thị xã Sơn Tây, tỉnh Hà Nội, thuộc 2 xã Đồn Vân và Mai Trai, huyện Tùng Thiện cũ. Thị xã Sơn Tây thuộc tỉnh Sơn Tây (cũ) thành lập từ 1931. Thành Sơn Tây xây năm 1822 bằng gạch đá ong, chu vi 326 trượng 2 thước, cao 1 trượng 1 thước, dựng 1 cột cờ, mở 4 cửa thành, xung quanh có hào rộng 6 trượng 7 thước, sâu 1 trượng. Thành Cũ thời Lê ở xã Duy Phẩm huyện Tiên Phong, thời Cảnh Hưng (1740-1786) dời đến xã Mông Phụ, huyện Phúc Thọ. Đầu triều Nguyễn dời đến địa điểm trên.

VTT KHXH11648

 

199. THANH TÙNG. Thành cổ Sơn Tây / Thanh Tùng// Nhân dân cuối tuần, 2001. - 22 tháng 4

Đề cập đến lịch sử ra đời, kết cấu xây dựng và ý nghĩa văn hoá của thành cổ Sơn Tây - di sản đang được địa phương, trung ương bảo vệ và tôn tạo.

 

200. THANH TÙNG. Thành cổ Sơn Tây / Thanh Tùng // Đài tiếng nói Việt Nam, 2001. - 17 tháng 9

Thành cổ Sơn Tây được đánh giá là thành cổ duy nhất còn nguyên vẹn trong các thành cổ ở nước ta. Di tích lịch sử này đang được trung ương và địa phương bảo vệ và tôn tạo xứng đáng với vị trí chiến lược của nó trong thời kỳ "Sơn thành máu lửa" cuối thế kỷ XIX trong cuộc đấu tranh anh dũng chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

 

201. THANH TÙNG. Thành cổ Sơn Tây / Thanh Tùng// Xưa & Nay, 2001.

- Số 105, tháng 12

Charles-Edouard Hocquard đã đến Hà Nội năm 1884 với tư cách là bác sĩ trong đoàn quân viễn chinh Pháp. Ông đến Sơn Tây ngày 7 tháng 4 năm đó, sau khi quân Pháp đã hoàn toàn chiếm đóng bằng vũ lực cuối năm trước. Đoạn mô tả sau đây cho ta thấy hình ảnh thành cổ Sơn Tây trước khi bị phá huỷ vì những biến cố sau này.

 

202. THANH VŨ. Sơn Tây - Một vùng cây cảnh / Thanh Vũ// Nông nghiệp Việt Nam, 2004. - Số 211, 21 tháng 10

Là trung tâm của "xứ Đoài mây trắng", thị xã Sơn Tây từ lâu đã nổi tiếng là một vùng cây cảnh. Từ khi có cơ chế thị trường, thú chơi cây cảnh đã được xã hội hoá và kinh tế hoá, tuy vẫn giữ lại trong lòng những nét đẹp truyền thống.

 

203. Thành cổ Sơn Tây - Kiến trúc quân sự bậc nhất Việt Nam, 2013

Nằm giữa thị xã Sơn Tây cách trung tâm Hà Nội hơn 40km, thành cổ Sơn Tây là một công trình kiến trúc quân sự cổ độc đáo nhất Việt Nam được xây dựng vào năm 1822, năm Minh Mạng thứ 3. Thành là tòa nhà quân sự được xây bằng đá ong có tổng thể hình vuông mỗi chiều khoảng 400m, cao 5m được xây theo kiểu Vauban (kiểu công trình quân sự lấy theo tên kỹ sư người Pháp Vauban) với tổng thể 16 ha.

http://baoquangngai.vn/channel/2047/201306/thanh-co-son-tay-kien-truc-quan-su-bac-nhat-viet-nam-2241705/

 

204. THẾ HÀO. Đường Lâm âm thầm hoài cổ / Thế Hào// Thời báo kinh tế, 2002. - Số 18-21, 11 tháng 12

Làng Việt cổ đá ong Đường Lâm (Sơn Tây) đang mong chờ được tôn tạo bởi sự xuống cấp trầm trọng của các di tích quý.

 

205. THẾ MẠC. Thành cổ hồi sinh / Thế Mạc// Văn nghệ trẻ, 2002. - Số 32, 11 tháng 8

Cách đây 180 năm (1822 - 2002) vua Minh Mệnh đã ban chiếu xây dựng thành cổ Sơn Tây bằng nguyên liệu đá ong với những đặc điểm, kiến trúc phù hợp cho việc chống giặc ngoại xâm. Hiện thành đang được trùng tu, sửa lại.

 

206. THU NGUYỆT. Về làng cổ thuần Việt Đường Lâm / Thu Nguyệt // Nhà báo và công luận, 2005. - Số Xuân Ất Dậu

Làng không biết có tên từ bao giờ nhưng những dấu ấn cổ xưa tìm thấy ở đây thì đã có tới hàng nghìn năm tuổi. Nơi đây còn lưu giữ được hàng trăm ngôi nhà cổ có niên đại từ thời nhà Lê, nhà Nguyễn.

 

207. THUỲ DƯƠNG. Tiếng kêu cứu từ những ngôi nhà cổ / Thuỳ Dương// Pháp luật, 2002. - Số 146 trang 6, 16 tháng 1

Mông Phụ là một trong những thôn của xã Đường Lâm (Sơn Tây) ẩn chứa trong mình những ngôi nhà cổ có niên đại cách đây từ 1 đến 4 thế kỷ. Những ngôi nhà ấy được xây dựng với kiến trúc mang đậm nét của làng Việt cổ. Trải qua bao thế hệ với những thăng trầm biến cố của lịch sử, giờ đây 2/3 số lượng nhà cổ phải gồng mình trước một cơ chế rệu rạo xuống cấp có thể mất đi bất cứ lúc nào.

 

208. THUÝ HÀ. Làng cổ Đường Lâm tinh hoa vốn cổ / Thuý Hà// Thời báo ngân hàng, 2000. - Số 29, 8 tháng 4

Làng Đường Lâm, thị xã Sơn Tây là một quần thể di tích lịch sử văn hoá kiến trúc cảnh quan rất phong phú. Đây cũng là một làng thuần Việt cổ điển và là sự kết tinh rực rỡ hàng ngàn năm của nền văn minh châu thổ sông Hồng. Đường Lâm cách trung tâm thị xã Sơn Tây 3km.

 

209. THUỲ LINH. Thành cổ Sơn Tây / Thuỳ Linh// Quân đội nhân dân, 2004. - 21 tháng 12

Thành được xây dựng năm 1822, bằng nguyên liệu đá ong bền, rắn. Mặc dù thời gian và chiến tranh đã huỷ hoại nhiều song một số vết tích tường thành, cổng thành... vẫn còn lưu giữ được.

 

210. THUÝ NGA. Đánh thức thành cổ / Thuý Nga// Đầu tư, 2000. - Số 55, 6 tháng 7.

Hầu hết các di tích trong khuôn viên thành cổ trong cả nước nói chung và ở Hà Tây nói riêng đều trong tình trạng đổ nát, chỉ còn trơ lại những bức tường nền móng. Thành cổ Sơn Tây cũng trong tình trạng đó.

 

211. THUỲ VÂN. Khu di tích lịch sử - văn hoá Đường Lâm phải là bảo tàng lịch sử, bảo tồn chứng tích của 12 thế kỷ / Thuỳ Vân// Sài gòn giải phóng, 2004. - Số 9868, 14 tháng 12

Ý kiến của các nhà sử học bàn các giải pháp tối ưu cho kế hoạch bảo tồn, tôn tạo khu di tích Đường Lâm (Sơn Tây) trong cuộc hội thảo diễn ra ở Hà Nội.

 

212. Thực hiện trùng tu nhà cổ tại làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, Hà Nội)// Hà Nội mới, 2012. - 4 tháng 3, tr.7

Theo chương trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản làng cổ Đường Lâm của thị xã Sơn Tây (Hà Nội), 10 ngôi nhà cổ tại làng cổ Đường Lâm bắt đầu được trùng tu từ tháng 1 và kéo dài đến hết năm 2012. Do có tuổi đời từ 300 năm tuổi trở lên và do sinh hoạt của người dân nên việc trùng tu rất cấp thiết như: gia cố tường, đảo ngói, gia cố khung gỗ, nền nhà... Tại làng cổ Đường Lâm, có khoảng 15 gia đình đã tổ chức đón khách du lịch phục vụ ăn nghỉ tại chỗ, mỗi năm đón khoảng 30.000 khách tới tham quan.

 

213. Tích Đền Và : Temple Va . - Hà Tây, 1995. - 6tr.

ĐC96/D.300 T

 

214. TÔ ĐỨC CHIÊU. Đền Và / Tô Đức Chiêu// Người Hà Nội, 2000. - Số 16, 15 tháng 4

Đền Và được xây dựng trên khu đồi tĩnh mịch thuộc xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây. Theo truyền thuyết, Sơn Tinh đại thắng mở tiệc ăn mừng và lập đài kỷ niệm chiến công là đền Và ngày nay. Các vua chiều Nguyễn như Minh Mệnh. Tự Đức đều có cho tu sửa và đặc biệt năm 1907, vua Duy Tân đã cho xây dựng đền Và như quy mô hiện nay.

 

215. TÔ ĐỨC CHIÊU. Thành cổ Sơn Tây - một trong ba thành cổ còn lại ở Việt Nam / Tô Đức Chiêu// Thanh tra, 2000. - Số 48, ngày 6 tháng 12

 

216. TRẦN ĐĨNH. Giữ lấy làng cổ xứ Đoài / Trần Đĩnh// Nhân dân, 2002. - Số 32, 11 tháng 8

Xứ Đoài (Sơn Tây) - nơi chứa đựng những công trình từ bốn năm trăm năm trước; một bộ sưu tầm kiến trúc làng Việt nguyên chất có một không hai; một nền văn hoá làng là những biểu hiện sâu đậm của nền văn minh lúa nước từ bao đời nay... đang bị mai một theo thời gian và bị cơn lốc thị trường xâm hại.

 

217. TRẦN LÊ. Phường Trung Hưng, thị xã Sơn Tây: Sập mái tam quan chùa Vân Gia / Trần Lê // Hà Nội mới, 2013. - 17 tháng 6, tr. 6

Chùa Vân Gia, còn gọi là Viên Quang Tự thuộc thôn Vân Gia, phường Trung Hưng, thị xã Sơn Tây được công nhận di tích lịch sử văn hoá cấp Thành phố từ năm 2006. Tam quan chùa là dãy nhà ngang 3 gian, 2 trái làm theo kiểu "chồng diêm bát mái" (2 tầng). Tam quan hiện xuống cấp nghiêm trọng, UBND phường Trung Hưng đã hoàn tất công tác chuẩn bị đầu tư nhưng dự án vẫn chưa được phê duyệt.

 

218. TRẦN THANH. Làng Việt cổ Đường Lâm muốn được giữ gìn như một Hội An / Trần Thanh// Tiền phong, 2001. - 27 tháng 2

 

219. TRẦN THỊ THUÝ. Làng cổ Đường Lâm / Trần Thị Thuý// Đại đoàn kết cuối tuần, 2004. - Số 402, 9 tháng 5

Có gần chục di tích lịch sử văn hoá trên đất Đường Lâm (thị xã Sơn Tây), trong đó một số được xếp hạng quốc gia tạo thành quần thể văn hoá làng quê minh chứng cho sự trường tồn của tinh thần người Việt qua thời gian.

 

220. TRẦN THIÊN THAI. Trăn trở Đường Lâm / Trần Thiên Thai// Hà Nội mới cuối tuần, 2000. - Số 296, 25 tháng 11

Viết về vùng đất Đường Lâm (Sơn Tây), nơi hội tụ nhiều di tích lịch sử, văn hoá có giá trị nhưng đang "lung lay" do xu hướng đô thị hoá và sự tàn phá về thời gian đối với các di tích.

 

221. TRẦN THU. Di tích lịch sử và thắng cảnh tỉnh Sơn Tây / Trần Thu, Thanh Bình. - Sơn Tây : Ty văn hóa tỉnh Sơn Tây, 1959. - 49tr. ; 19cm

Giới thiệu vài nét về lịch sử tỉnh Sơn Tây và các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh của tỉnh.

VN59.12108, VN59.12107 (TVQG)

 

222. TRẦN TIẾN. Xứ Đoài - vùng du lịch - Sơn Tây: sẽ là thành phố môi sinh, môi trường văn hoá cảnh quan du lịch / Trần Tiến// Tuần du lịch, 1999. - Số 36, 6-13 tháng 9

Bài phỏng vấn ông Phùng Đức Thịnh - Chủ tịch Uỷ ban nhân dân thị xã Sơn Tây.

 

223. TRỌNG CHÍNH. Cổ ấp Đường Lâm - Hội An của miền Bắc / Trọng Chính// Người đẹp Việt Nam, 2003. - Số 102, 15 tháng 6

Xưa kia "ấp cổ Đường Lâm" là tên chung cho vùng đất gồm năm, sáu làng họp lại. Bây giờ, Đường Lâm đã là tên của xã và là cái tên của miền quê điển hình cho ngôi làng cổ của đồng bằng sông Hồng.

 

224. TRƯƠNG MINH. Làng Việt cổ đá ong Đường Lâm / Trương Minh//

Báo ảnh Việt Nam, 1999. - Số 490

Làng Mía, Đường Lâm, thị xã Sơn Tây là làng Việt cổ điển hình của Việt Nam và là kết tinh sự phát triển hàng nghìn năm của nền văn minh miền châu thổ sông Hồng được bảo tồn cho đến hôm nay.

 

225. TUẤN HẢI. Đình - Miếu Tiền Huân thờ Hồng Nương công chúa, con gái thứ ba của Hùng Vương thứ 18 / Tuấn Hải// Tin tức cuối tuần, 2003. - Số 15, 9 tháng 4

Nằm ở xã Viên Sơn (thị xã Sơn Tây), đình, miếu Tiền Huân là công trình kiến trúc có giá trị lịch sử, văn hoá, tín ngưỡng, là sáng tạo nghệ thuật độc đáo, sức lao động của cha ông ta. Đình, miếu còn chứa đựng nhiều di tích kháng chiến của nhân dân trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp, Mỹ.

 

226. TUẤN HIỆP. Bảo tồn làng cổ Đường Lâm / Tuấn Hiệp// Nông thôn ngày nay, 2004. - Số 53, 15 tháng 3

Xung quanh dự án bảo tồn làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) vẫn còn những khúc mắc chưa được giải quyết, như sự thống nhất hỗ trợ kinh phí cho các loại nhà.

 

227. TÚ ĐOÀI. Thành cổ Sơn Tây / Tú Đoài// Du lịch Việt Nam, 2002. - Số 8

Với lối kiến trúc độc đáo, mang nhiều dấu án lịch sử, thành cổ Sơn Tây đã được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hoá và UBND tỉnh Hà Tây phê duyệt quy hoạch tổng thể, lập kế hoạch bảo tồn và tôn tạo.

 

228. TÙNG LÂM. Đình Phùng Hưng / Tùng Lâm// Du lịch, 2003. - Số 42, 17 tháng 10

Phùng Hưng sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Năm 767 - 797 Ông cùng hai người em trai chiêu mộ hiền tài, tích trữ lương thực... dựng cờ khởi nghĩa đánh lại nhà Đường, giành thắng lợi. Nhân dân Đường Lâm (thị xã Sơn Tây) đã xây đình thờ tưởng nhớ công ơn ông và mở hội hàng năm vào ngày 8 tháng Giêng (âm lịch).

 

229. VĂN PHÚC. Làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) được công nhận di tích

quốc gia / Văn Phúc// Sài gòn giải phóng, 2006. - 10 tháng 3

Bộ Trưởng Bộ Văn hoá thông tin - Phạm Quang Nghị vừa ký quyết định công nhận làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây) là di tích cấp cuốc gia. Sau sự kiện trọng đại này, UBND tỉnh đã phê duyệt dự án đầu tư trùng tu, tôn tạo, bảo tồn làng cổ với kinh phí khoảng 200 tỷ đồng.

 

230. VÂN DU. "Đặc sản" ở đất hai vua / Vân Du // Hà Nội ngày nay, 2013.

- Số 58, 5 tháng 4, tr.14

Đình Mông Phụ (xã Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội) được xây vào năm 1684 đời vua Lê Hy Tông. Kiến trúc đình mang đậm phong cách Việt Mường, có sàn gỗ cách mặt đất. Đình Mông Phụ thờ Tản Viên Sơn Thánh. Đường Lâm còn có nhà cổ xây bằng đá ong, khung nhà bằng gỗ, mái lợp ngói. Đình Mông Phụ và nhà cổ Đường Lâm là một trong những di tích tiêu biểu của văn hóa truyền thống người Việt.

 

231. VÂN HỒ. Du lịch chùa Mía và làng hai Vua / Vân Hồ// Du lịch, 2002. - Số 44, 1 tháng 11

Chùa Mía (xóm Xui, Đường Lâm, Sơn Tây) toạ lạc trên ngọn đồi đá ong. Chùa có hai gian với 287 pho tượng. Năm 2000 Bộ Văn hóa đã đầu tư 2,7 tỷ đồng để tôn tạo và trùng tu chùa và tượng cổ.

 

232. Về lại đất cổ Kẻ Mía - Đường Lâm// Con số và sự kiện, 2000. - Số tháng 1

Giới thiệu về vùng đất cổ Kẻ Mía - Đường Lâm thuộc thị xã Sơn Tây.

 

233. VIỆT HÀ. Đền Trình phủ Mẫu Sơn Tây / Việt Hà// Xưa & Nay, 2005. - Số 233, tháng 4, tr.34

Đền Trình Phủ Mẫu toạ lạc trên gò đất bên sông Cầu Cộng - Xã Tắc (nay là xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây) đã có từ lâu. Ngôi đền Trình - Thánh Mẫu theo thời gian chỉ còn miếu Vọng và nền móng cũ. Năm 1968, gia đình bà Trần Thị Nghiêu phát hoang trồng mía đã đào được một số cổ vật. Tất cả số cổ vật và miếu thờ chứng tỏ đây là ngôi đền Thánh Mẫu có liên quan đến truyền thuyết về Đức Thánh Tản Viên. Ngôi đền đã được tôn tạo lại sau đó.

 

234. VIỆT HẢI. Bảo tồn và phát huy quẩn thể di sản văn hoá lịch sử làng Việt cổ đá ong Đường Lâm / Việt Hải// Nông thôn mới, 1999. - Số 37

 

235. VÕ VĂN TƯỜNG. Chùa Sùng Nghiêm // Những ngôi chùa nổi tiếng Việt Nam. - H. , 1994. - tr.232-238

Chùa Sùng Nghiêm (chùa Mía) toạ lạc ở xã Đường Lâm, huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây. Chùa được dựng từ thời Trần. Đến thế kỷ XVII, bà Nguyễn Thị Rong, vợ chúa Trịnh Tráng, tức bà chúa Mía đã cho xây dựng lại. Ảnh chụp tượng Tuyết Sơn, Bát bộ Kim Cương, Thập bát La Hán và Quan Âm tống tử tại chùa.

HVL368

 

236. VŨ DUY MỀN. Tìm lại làng Việt xưa / Vũ Duy Mền. - H. : Văn hoá thông tin, 2006. - 457tr. ; 21cm

Trình bày những nét khái quát về cơ sở kinh tế cổ truyền của người Việt, quá trình chinh phục biển, chế độ diền trang, thái áp đời Trần và thương nghiệp Việt nam thế kỷ XVII - XVIII; làng xã trong lịch sử thời dựng nước và giữ nước, sự hình thành phát triển tổ chức xã hội làng xã; Các khoán ước, hương ước mỗi làng xã và dòng họ, gia phả xưa, sự kế thừa và phát huy... Có nói đến làng cổ Đường Lâm.

VL289

 

237. VŨ THỊ HIỀN. Khai thác di sản văn hoá kiến trúc, cảnh quan Đường Lâm, Sơn Tây trong du lịch / Vũ Thị Hiền// Xây dựng, 2005. - Só 8, tr.61-64

(TVQG)

 

238. XUÂN MINH. Làng cổ Đường Lâm / Xuân Minh// Quê hương, 2014. - Số 7, tháng 7, tr. 5+6

Về giá trị văn hoá và việc bảo tồn, phát triển làng cổ Đường Lâm. Đây là làng cổ nằm cạnh quốc lộ 32, thuộc thị xã Sơn Tây, Hà Nội thu hút du khách bởi những nếp nhà cổ kính và không gian văn hoá của một làng Việt xưa. Đường Lâm được nhà nước trao bằng Di tích lịch sử Quốc gia năm 2006. Nơi đây còn được gọi là đất hai vua do là nơi sinh ra Ngô Quyền và Phùng Hưng.

 

IV. ẨM THỰC SƠN TÂY

239. ĐẶNG VŨ. Bánh tẻ đền Và / Đặng Vũ// Văn hoá nghệ thuật ăn uống, 2002. - Số 83, Tháng 12

Đây là món bánh cổ truyền nổi tiếng của làng Việt cổ Đường Lâm (Sơn Tây).

 

240. HÀ NGUYỄN. Bánh dợm Phú Nhi / Món ngon Hà Nội. - H. : Thông tin và Truyền thông, 2010. - tr.15, 16 ; 21cm

Bánh dợm nhân tôm Phú Nhi (Sơn Tây) được làm từ gạo nếp cái hoa vàng 7 phần, gạo dự hương 3 phần trộn lẫn đem ngâm rồi xay bằng cối đá cho mịn, đổ vào vải căng trên miệng cho dóc kiệt nước. Nhân bánh gồm có thịt ba chỉ thái nhỏ, tôm càng loại nhỏ, hành khô và mộc nhĩ thái vụn được xào lẫn, úp vung và tẩm mỡ cho mềm, sau đó lại xào kỹ, cho chút nước mắm chắt, hạt tiêu và tinh dầu cà cuống. Tương truyền, món bánh này nổi tiếng từ thời vua Lê Thánh Tông (thế kỷ XV), được coi là một món bánh tiến vua.

HVL3407, 3408

 

241. NGUYỄN BIÊN. Sánh vai cùng với tương Bần / Nguyễn Biên// Thời báo tài chính, 2000. - Số 84, 14 tháng 7

Nghề làm tương ở Đường Lâm, thị xã Sơn Tây nổi tiếng từ hàng trăm năm nay. Một trong những hộ làm nhiều tương là gia đình ông Hà Nguyên Huyến, mỗi năm sản cuất từ 3000 đến 4000 lít.

 

242. NGUYỄN KHẢI HƯNG. Kẹo mụn / Nguyễn Khải Hưng// Kiến thức

gia đình, 2001. - Số 177

Tuỳ bút của Nguyễn Khải Hưng về làng cổ Đường Lâm và nghề làm kẹo mụn nổi tiếng.

 

243. NGUYỄN TRỌNG AN. Bánh tẻ Phú Nhi / Nguyễn Trọng An// Nhân dân hàng tháng, 2007. - Số 127, tháng 11

Về Phú Nhi (thị xã Sơn Tây), khách sẽ được thưởng thức đặc sản mang đậm dấu ấn truyền thống của quê hương xứ Đoài là bánh tẻ. Món bánh này gắn liền với một câu chuyện tình mộc mạc và cảm động.

 

244. THU HẰNG. Bánh tẻ Phú Nhi / Thu Hằng // Hà Nội mới, 2012. - 5 tháng 2, tr.3

Bánh tẻ Phú Nhi (phường Phú Thịnh, thị xã Sơn Tây) gắn liền với chuyện tình cảm động của đôi trai gái tên Nguyễn Phú và Hoàng Nhi. Nghề làm bánh tẻ Phú Nhi ngày càng phát triển với gần 50 hộ làm bánh, bán bánh quanh năm. Làng Phú Nhi - Tổ dân phố Phú Nhi có 3 khu: Phú Nhi 1, Phú Nhi 2 và khu Hồng Hậu thì cả 3 khu đều có nghề là bánh tẻ. Năm 2006, Phú Nhi đã được công nhận làng nghề sản xuất bánh tẻ truyền thống. Năm 2010, bánh tẻ Phú Nhi được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp bằng công nhận thương hiệu cho làng nghề và cần được bảo hộ, giữ gìn.

 

245. Về đất hai vua (Sơn Tây - Hà Nội) thưởng thức đặc sản thịt quay đòn// Website Tổng cục du lịch, 2014. - 27 tháng 8

Món đặc sản thịt quay đòn của làng Đường Lâm không chỉ nổi tiếng về hương vị khác biệt mà còn bởi phương cách chế biến cầu kỳ và độc đáo không kém. Mỗi miếng thịt ba chỉ khoảng 1kg phải mất tới 6 tiếng chế biến mới tạo ra thành phẩm. Thịt sau khi được tẩm ướp kĩ càng sẽ được cuốn gọn gàng vào một chiếc đòn tre to đã lót lá chuối bên trong.Chiếc đòn tre rất chắc và lớn để đàm bảo khổ thịt ôm trọn một vòng và nhất định không được dùng nguyên liệu nào khác ngoài tre, nếu không sẽ ảnh hưởng tới vị thơm của thành phẩm. Toàn bộ quá trình từ khi đem nướ